Sinds de oorlog in het Midden-Oosten betalen we niet alleen meer aan de pomp; ook de prijs van brandstof voor vliegtuigen is meer dan verdubbeld. De prijs van kerosine verandert elke dag en dat voelen vooral de luchtvaartmaatschappijen, die hun tickets al hebben verhoogd. Als deze situatie van schaarste aanhoudt, is er straks dan nog voldoende brandstof in Europa om te kunnen vliegen?

Een groot deel van de kerosine komt uit het Midden-Oosten en die aanvoer is tot stilstand gekomen. Daarmee staat het aanbod extra onder druk, zeggen luchtvaartdeskundigen. "De prijsstijging is sterker dan aan de pomp, omdat er geen accijnzen worden geheven op kerosine", zegt ING-econoom Rico Luman. De aanvoer van kerosine is ook afhankelijk van de Straat van Hormuz, die nu is geblokkeerd. "Ongeveer 30 procent van wat in Europa wordt geleverd, komt uit de Golfregio", zegt Luman.

Nu de oorlogssituatie aanhoudt, kunnen de prijzen van vliegtickets mogelijk nog verder oplopen. "Op dit moment is de hele keten verstoord. De prijs van kerosine hangt niet alleen af van de ruwe olieprijs, maar ook van wat er later in de raffinageketen gebeurt", zegt luchtvaarteconoom Floris de Haan van de Erasmus Universiteit. Hij ziet dat maatschappijen afwachten wat de concurrentie doet met de prijzen.

Bij HeliCentre in Lelystad hebben ze juist niet afgewacht. Het bedrijf op vliegveld Lelystad verzorgt helikoptervluchten en leidt ook mensen op tot piloot. Om niet zonder kerosine te komen zitten of het risico te lopen op verdere prijsstijgingen, hebben ze een tankwagen van 30.000 liter kerosine besteld.

"Het is zo langzamerhand vloeibaar goud geworden", zegt Henry Hondebrink, die de helikopters voltankt. De directeur, Jeroen Peddemors, heeft zijn prijzen nog niet verhoogd, maar is dat wel van plan. "We zitten nu op bijna 3 euro voor een liter kerosine, normaal was dat tussen de 2,20 euro en 2,30 euro."

Fuel hedging

De Haan ziet dat niet elke maatschappij op dezelfde manier wordt geraakt. "In de Golfregio worden ze het meest getroffen op het gebied van veiligheid, die hebben nu echt een probleem." Afhankelijk van de thuisbasis en het netwerk van luchtvaartmaatschappijen hebben ze meer of minder last van de situatie in de Golf. Ook hebben Europese luchtvaartmaatschappijen zich ingedekt met brandstofcontracten, door van tevoren de kerosineprijs vast te leggen, ook wel fuel hedging genoemd. Het is ook wel vergelijkbaar met het afsluiten van een vast energiecontract.

"Zo had Air France-KLM begin dit jaar 62 procent van de brandstofkosten afgedekt, dus niet volledig. Er is bijna geen luchtvaartmaatschappij die dat volledig doet", zegt Luman. De ING-econoom ziet dat er in Amerika niet wordt gehedged en daarom worden ze sneller blootgesteld aan de prijsbewegingen.

Tekorten

Onlangs zei de topman van Shell dat hij verwacht dat kerosine en diesel in Europa schaarser worden. Volgens Luman is daar nu nog geen sprake van: "Luchthavens hebben nog voldoende voorraad."

Dat komt doordat de luchthavens in Noordwest-Europa het voordeel hebben dat ze in de buurt zijn van raffinaderijen en grote kerosinevoorraden in de havens van Amsterdam, Rotterdam en Antwerpen, ook wel het ARA-gebied genoemd, legt Luman uit.

"Er liggen ook pijpleidingen van de havens naar Schiphol en de Duitse luchthaven Frankfurt. In de havens is ook nog een flinke buffervoorraad aanwezig bij opslagmaatschappijen zoals Vopak, die kan worden ingezet." Dus tekorten in Europa en op die luchthavens verwacht de econoom nog niet direct.

Veel mensen hebben al tickets voor de mei- en zomervakantie, maar boekingen voor het najaar en de winter kunnen wel duurder uitpakken, volgens Luman. "Zeker voor de langere afstanden waarop relatief veel brandstof wordt gebruikt en het aandeel in de kosten ook hoger ligt."

KLM verkort de opleiding tot vliegtuigmonteur flink: van ruim twee jaar naar negen maanden. Dat kan doordat een afgeschreven Boeing 737 is omgebouwd tot trainingsvliegtuig, waarop studenten sneller en zelfstandiger praktijkervaring opdoen. Daarmee speelt het bedrijf in op het tekort aan goed opgeleide monteurs. Over drie maanden wordt het toestel in gebruik genomen.

Het vliegtuig, dat op 28 maart zijn laatste vlucht maakte, werd met zichtbaar machtsvertoon Hangar 14 binnengereden op het Technisch Areaal Oost, waar KLM Engineering & Maintenance (E&M) is gevestigd, de onderhoudsafdeling van KLM. Daarbij waren onder meer mbo-leerlingen, opleiders en een groep media aanwezig. 

Sneller opgeleid

"Met dit vliegtuig kunnen we de opleidingstijd wat verkorten, omdat we dan kunnen zeggen welke taken je moet doen", aldus programmamanager Stefanie Boers, die het project heeft opgezet. Studenten leren op het toestel onder meer hoe ze een wiel verwisselen, brandstofluiken controleren en cockpitmeters vervangen.

Volgens een opleider biedt het trainingsvliegtuig grote voordelen. Doordat het toestel niet meer in de dagelijkse operatie wordt ingezet, kunnen studenten zonder onderbreking oefenen en sneller ervaring opdoen.

Tekst gaat door onder de foto.

Een van de studenten die het van dichtbij meemaakt, is Fabio Kortekaas. Hij staat op het punt zijn opleiding af te ronden en ziet duidelijk de meerwaarde van het trainingsvliegtuig. Terwijl hij verschillende onderdelen aanwijst, legt hij uit waar hij aan werkt.

"Je hebt hier allemaal smeernippels, hier zit de chemiedemper, de torsionlink, bandenwissel", aldus de vliegtuigmonteur in wording.

Werken in je eigen tempo

Op het trainingsvliegtuig kunnen monteurs in opleiding alle onderhoudswerkzaamheden oefenen, zonder afhankelijk te zijn van onderhoudsmomenten op nog vliegende toestellen.

Voorheen zorgde dat regelmatig voor wachttijd, waardoor het leertraject vertraging opliep. Met het nieuwe toestel kunnen studenten in hun eigen tempo werken.

De eerste groepen starten in juni 2026 met praktijklessen. KLM E&M speelt daarmee in op de groeiende vraag naar vliegtuigtechnici, die de komende jaren verder zal toenemen door onder meer pensioneringen. Inmiddels heeft het bedrijf ruim duizend nieuwe monteurs aangenomen die binnenkort kunnen starten via de nieuwe opleiding. 

Van een drassig stuk weiland in 1916 tot een van de drukste luchthavens in Europa: het moest het visitekaartje worden van Amsterdam, en dat lijkt redelijk gelukt. In 1926 - op woensdag 1 april, deze week precies 100 jaar geleden - nam Amsterdam luchthaven Schiphol over van het toenmalige ministerie van Oorlog. 

Robert Lagendijk heeft als Heritage Officer onder meer het archief van Schiphol onder zijn hoede. Op zijn kantoor in het hoofdgebouw van de luchthaven trekt hij een jas van een kledingrek. "Kijk, dit is een jasje dat vroeger door de havendienst werd gebruikt. Het komt ergens uit de jaren 50, met daarop nog het oude Schiphol-logo."

Wat hij niet op zijn kantoor heeft liggen, maar wel op zijn computer kan laten zien: het document waarmee het Rijk de luchthaven Schiphol overdraagt aan de gemeente Amsterdam. Hij leest voor: 

'Bij raadsbesluit van 25 december 1925 wordt door publieke werken een krediet van 1 miljoen en 55 duizend gulden toegestaan ter verbetering en verdere inrichting van de luchthaven Schiphol. En dat vanaf 1 april 1926 het beheer van de luchthaven valt onder de Directie der Handelsinrichtingen van de gemeente Amsterdam'.

Badplaats Schiphol

In september 1916 landden de eerste militaire vliegtuigen op een drassig weiland, praktisch tussen de boerderijen en koeien in de Haarlemmermeer. Dat was toen nog bekend als Vliegkamp Schiphol, of, zo zegt Lagendijk: "Badplaats Schiphol, zo drassig was het. De vliegtuigen zakten ook weg." De Eerste Wereldoorlog was aan de gang, maar Nederland was neutraal, en de militaire functie verdween al snel. Lagendijk: "De oorlog was voorbij, het postvervoer nam toe, het goederenvervoer nam toe, en vanaf 1920 neemt de burgerluchtvaart toe." 1920 is het jaar dat KLM de eerste lijndienst tussen Amsterdam en Londen start. In dat jaar werden er 440 passagiers vervoerd. 

In 1926 wordt Schiphol dus gekocht door de gemeente Amsterdam. Voormalig vliegenier Jan Dellaert (1883-1960) wordt aangesteld als havenmeester. Hij betrekt een woning die praktisch op de luchthaven ligt. Lagendijk: "Dellaert liep 's avonds nog met een bezem over het terrein het aan te harken. En hij maakte praatjes met de buren, zorgde dat het er allemaal goed bij lag." 

Schiphol als visitekaartje

Vanaf 1926 gaat het hard. Er wordt een betonnen platform aangelegd en de toegangswegen worden verbeterd. "Op een gegeven moment dienen ook de Olympische Spelen van 1928 zich aan," vertelt Lagendijk. "Ze denken dat de luchthaven ook een soort visitekaartje van de stad kan worden." Hij wijst op een foto: "Dit stationsgebouw is speciaal voor de Olympische Spelen gebouwd. Koningin Wilhelmina komt op bezoek, en hier links staat Jan Dellaert. Een bijzonder plaatje."

Tijdens de Tweede Wereldoorlog nemen de Duitsers de luchthaven over en breiden het patroon van landingsbanen uit. De geallieerden bombarderen de luchthaven regelmatig, en vlak voordat ze zich moeten terugtrekken, aan het einde van de oorlog, vernielen de Duitsers Schiphol nog meer. Maar het duurt niet lang voordat het vliegverkeer weer op gang komt. Schiphol blijft vanaf dat moment groeien en groeien.

De basis voor het Schiphol van nu

Lagendijk pakt er een kaart bij. "Dit is een onderzoek dat havenmeester Jan Dellaert vlak na de Tweede Wereldoorlog heeft gedaan. Hij verkent de mogelijkheden voor een nieuwe luchthaven; de mogelijkheden om Schiphol, dat tot de Tweede Wereldoorlog aan de rand lag bij Amstelveen, te verplaatsen naar waar de luchthaven nu ligt. Hij denkt dan ook dat een tangentieel banenstelsel - zo heet dat, zo'n waaiervorm -  de oplossing is om vanuit alle windrichtingen aan te kunnen vliegen. En dat is echt de basis geweest voor het Schiphol zoals we dat vandaag de dag kennen."

Van vliegenier tot havenmeester, later directeur en nu in één adem genoemd met vliegtuigpioniers als KLM-oprichter Albert Plesman. Zonder Jan Dellaert had het Schiphol zoals we dat nu kennen waarschijnlijk nooit bestaan. Verwacht wordt dat Schiphol dit jaar meer dan 70 miljoen passagiers gaat verwerken. 

De havenmeester bestaat nog steeds. Alleen zijn het er nu elf, onder wie Maarten Bus. Hij is met zijn collega's verantwoordelijk voor de operationele veiligheid en orde op het terrein. "Jan Bellaert is natuurlijk de grondlegger van Schiphol. En eigenlijk treden wij in zijn voetsporen."

Maar dan zonder bezem. "Hij kon gewoon even met zijn laarzen naar buiten lopen. Wij hebben inmiddels echt wel een auto nodig. Maar ik doe het ook nog wel, hoor. Ik ga regelmatig buiten een rondje rijden in onze auto, en mocht ik iets zien dat er niet hoort te liggen, dan raap ik dat ook altijd zelf op."

Mijlpaal

Dat de luchthaven en Amsterdam deze week precies honderd jaar met elkaar zijn verbonden vindt Bus best bijzonder. " Ik vind het wel mooi. Het is natuurlijk een hele mijlpaal, honderd jaar. En als je dan ziet waar we nu staan, hoe groot we zijn geworden, en dat ik daar een rol in mag spelen, dat vind ik zeker mooi."

KLM verkort de opleiding tot vliegtuigmonteur flink: van ruim twee jaar naar negen maanden. Dat kan doordat een afgeschreven Boeing 737 is omgebouwd tot trainingsvliegtuig, waarop studenten sneller en zelfstandiger praktijkervaring opdoen. Daarmee speelt het bedrijf in op het tekort aan goed opgeleide monteurs. Over drie maanden wordt het toestel in gebruik genomen.

Het vliegtuig, dat op 28 maart zijn laatste vlucht maakte, werd met zichtbaar machtsvertoon Hangar 14 binnengereden op het Technisch Areaal Oost, waar KLM Engineering & Maintenance (E&M) is gevestigd, de onderhoudsafdeling van KLM. Daarbij waren onder meer mbo-leerlingen, opleiders en een groep media aanwezig. 

Sneller opgeleid

"Met dit vliegtuig kunnen we de opleidingstijd wat verkorten, omdat we dan kunnen zeggen welke taken je moet doen", aldus programmamanager Stefanie Boers, die het project heeft opgezet. Studenten leren op het toestel onder meer hoe ze een wiel verwisselen, brandstofluiken controleren en cockpitmeters vervangen.

Volgens een opleider biedt het trainingsvliegtuig grote voordelen. Doordat het toestel niet meer in de dagelijkse operatie wordt ingezet, kunnen studenten zonder onderbreking oefenen en sneller ervaring opdoen.

Tekst gaat door onder de foto.

Een van de studenten die het van dichtbij meemaakt, is Fabio Kortekaas. Hij staat op het punt zijn opleiding af te ronden en ziet duidelijk de meerwaarde van het trainingsvliegtuig. Terwijl hij verschillende onderdelen aanwijst, legt hij uit waar hij aan werkt.

"Je hebt hier allemaal smeernippels, hier zit de chemiedemper, de torsionlink, bandenwissel", aldus de vliegtuigmonteur in wording.

Werken in je eigen tempo

Op het trainingsvliegtuig kunnen monteurs in opleiding alle onderhoudswerkzaamheden oefenen, zonder afhankelijk te zijn van onderhoudsmomenten op nog vliegende toestellen.

Voorheen zorgde dat regelmatig voor wachttijd, waardoor het leertraject vertraging opliep. Met het nieuwe toestel kunnen studenten in hun eigen tempo werken.

De eerste groepen starten in juni 2026 met praktijklessen. KLM E&M speelt daarmee in op de groeiende vraag naar vliegtuigtechnici, die de komende jaren verder zal toenemen door onder meer pensioneringen. Inmiddels heeft het bedrijf ruim duizend nieuwe monteurs aangenomen die binnenkort kunnen starten via de nieuwe opleiding. 

Van een drassig stuk weiland in 1916 tot een van de drukste luchthavens in Europa: het moest het visitekaartje worden van Amsterdam, en dat lijkt redelijk gelukt. In 1926 - op woensdag 1 april, deze week precies 100 jaar geleden - nam Amsterdam luchthaven Schiphol over van het toenmalige ministerie van Oorlog. 

Robert Lagendijk heeft als Heritage Officer onder meer het archief van Schiphol onder zijn hoede. Op zijn kantoor in het hoofdgebouw van de luchthaven trekt hij een jas van een kledingrek. "Kijk, dit is een jasje dat vroeger door de havendienst werd gebruikt. Het komt ergens uit de jaren 50, met daarop nog het oude Schiphol-logo."

Wat hij niet op zijn kantoor heeft liggen, maar wel op zijn computer kan laten zien: het document waarmee het Rijk de luchthaven Schiphol overdraagt aan de gemeente Amsterdam. Hij leest voor: 

'Bij raadsbesluit van 25 december 1925 wordt door publieke werken een krediet van 1 miljoen en 55 duizend gulden toegestaan ter verbetering en verdere inrichting van de luchthaven Schiphol. En dat vanaf 1 april 1926 het beheer van de luchthaven valt onder de Directie der Handelsinrichtingen van de gemeente Amsterdam'.

Badplaats Schiphol

In september 1916 landden de eerste militaire vliegtuigen op een drassig weiland, praktisch tussen de boerderijen en koeien in de Haarlemmermeer. Dat was toen nog bekend als Vliegkamp Schiphol, of, zo zegt Lagendijk: "Badplaats Schiphol, zo drassig was het. De vliegtuigen zakten ook weg." De Eerste Wereldoorlog was aan de gang, maar Nederland was neutraal, en de militaire functie verdween al snel. Lagendijk: "De oorlog was voorbij, het postvervoer nam toe, het goederenvervoer nam toe, en vanaf 1920 neemt de burgerluchtvaart toe." 1920 is het jaar dat KLM de eerste lijndienst tussen Amsterdam en Londen start. In dat jaar werden er 440 passagiers vervoerd. 

In 1926 wordt Schiphol dus gekocht door de gemeente Amsterdam. Voormalig vliegenier Jan Dellaert (1883-1960) wordt aangesteld als havenmeester. Hij betrekt een woning die praktisch op de luchthaven ligt. Lagendijk: "Dellaert liep 's avonds nog met een bezem over het terrein het aan te harken. En hij maakte praatjes met de buren, zorgde dat het er allemaal goed bij lag." 

Schiphol als visitekaartje

Vanaf 1926 gaat het hard. Er wordt een betonnen platform aangelegd en de toegangswegen worden verbeterd. "Op een gegeven moment dienen ook de Olympische Spelen van 1928 zich aan," vertelt Lagendijk. "Ze denken dat de luchthaven ook een soort visitekaartje van de stad kan worden." Hij wijst op een foto: "Dit stationsgebouw is speciaal voor de Olympische Spelen gebouwd. Koningin Wilhelmina komt op bezoek, en hier links staat Jan Dellaert. Een bijzonder plaatje."

Tijdens de Tweede Wereldoorlog nemen de Duitsers de luchthaven over en breiden het patroon van landingsbanen uit. De geallieerden bombarderen de luchthaven regelmatig, en vlak voordat ze zich moeten terugtrekken, aan het einde van de oorlog, vernielen de Duitsers Schiphol nog meer. Maar het duurt niet lang voordat het vliegverkeer weer op gang komt. Schiphol blijft vanaf dat moment groeien en groeien.

De basis voor het Schiphol van nu

Lagendijk pakt er een kaart bij. "Dit is een onderzoek dat havenmeester Jan Dellaert vlak na de Tweede Wereldoorlog heeft gedaan. Hij verkent de mogelijkheden voor een nieuwe luchthaven; de mogelijkheden om Schiphol, dat tot de Tweede Wereldoorlog aan de rand lag bij Amstelveen, te verplaatsen naar waar de luchthaven nu ligt. Hij denkt dan ook dat een tangentieel banenstelsel - zo heet dat, zo'n waaiervorm -  de oplossing is om vanuit alle windrichtingen aan te kunnen vliegen. En dat is echt de basis geweest voor het Schiphol zoals we dat vandaag de dag kennen."

Van vliegenier tot havenmeester, later directeur en nu in één adem genoemd met vliegtuigpioniers als KLM-oprichter Albert Plesman. Zonder Jan Dellaert had het Schiphol zoals we dat nu kennen waarschijnlijk nooit bestaan. Verwacht wordt dat Schiphol dit jaar meer dan 70 miljoen passagiers gaat verwerken. 

De havenmeester bestaat nog steeds. Alleen zijn het er nu elf, onder wie Maarten Bus. Hij is met zijn collega's verantwoordelijk voor de operationele veiligheid en orde op het terrein. "Jan Dellaert is natuurlijk de grondlegger van Schiphol. En eigenlijk treden wij in zijn voetsporen."

Maar dan zonder bezem. "Hij kon gewoon even met zijn laarzen naar buiten lopen. Wij hebben inmiddels echt wel een auto nodig. Maar ik doe het ook nog wel, hoor. Ik ga regelmatig buiten een rondje rijden in onze auto, en mocht ik iets zien dat er niet hoort te liggen, dan raap ik dat ook altijd zelf op."

Mijlpaal

Dat de luchthaven en Amsterdam deze week precies honderd jaar met elkaar zijn verbonden vindt Bus best bijzonder. " Ik vind het wel mooi. Het is natuurlijk een hele mijlpaal, honderd jaar. En als je dan ziet waar we nu staan, hoe groot we zijn geworden, en dat ik daar een rol in mag spelen, dat vind ik zeker mooi."

KLM verkort de opleiding tot vliegtuigmonteur flink: van ruim twee jaar naar negen maanden. Dat kan doordat een afgeschreven Boeing 737 is omgebouwd tot trainingsvliegtuig, waarop studenten sneller en zelfstandiger praktijkervaring opdoen. Daarmee speelt het bedrijf in op het tekort aan goed opgeleide monteurs. Over drie maanden wordt het toestel in gebruik genomen.

Het vliegtuig, dat op 28 maart zijn laatste vlucht maakte, werd met zichtbaar machtsvertoon Hangar 14 binnengereden op het Technisch Areaal Oost, waar KLM Engineering & Maintenance (E&M) is gevestigd, de onderhoudsafdeling van KLM. Daarbij waren onder meer mbo-leerlingen, opleiders en een groep media aanwezig. 

Sneller opgeleid

"Met dit vliegtuig kunnen we de opleidingstijd wat verkorten, omdat we dan kunnen zeggen welke taken je moet doen", aldus programmamanager Stefanie Boers, die het project heeft opgezet. Studenten leren op het toestel onder meer hoe ze een wiel verwisselen, brandstofluiken controleren en cockpitmeters vervangen.

Volgens een opleider biedt het trainingsvliegtuig grote voordelen. Doordat het toestel niet meer in de dagelijkse operatie wordt ingezet, kunnen studenten zonder onderbreking oefenen en sneller ervaring opdoen.

Tekst gaat door onder de foto.

Een van de studenten die het van dichtbij meemaakt, is Fabio Kortekaas. Hij staat op het punt zijn opleiding af te ronden en ziet duidelijk de meerwaarde van het trainingsvliegtuig. Terwijl hij verschillende onderdelen aanwijst, legt hij uit waar hij aan werkt.

"Je hebt hier allemaal smeernippels, hier zit de chemiedemper, de torsionlink, bandenwissel", aldus de vliegtuigmonteur in wording.

Werken in je eigen tempo

Op het trainingsvliegtuig kunnen monteurs in opleiding alle onderhoudswerkzaamheden oefenen, zonder afhankelijk te zijn van onderhoudsmomenten op nog vliegende toestellen.

Voorheen zorgde dat regelmatig voor wachttijd, waardoor het leertraject vertraging opliep. Met het nieuwe toestel kunnen studenten in hun eigen tempo werken.

De eerste groepen starten in juni 2026 met praktijklessen. KLM E&M speelt daarmee in op de groeiende vraag naar vliegtuigtechnici, die de komende jaren verder zal toenemen door onder meer pensioneringen. Inmiddels heeft het bedrijf ruim duizend nieuwe monteurs aangenomen die binnenkort kunnen starten via de nieuwe opleiding.