Column: ‘Vrijheid voor mijn eigen’
Door: Pierre Tuning. Wat is ‘vrijheid’? Wat wordt er gevierd op ‘Bevrijdingsdag’? Waar hebben ‘wij’ voor gevochten, in ‘de oorlog’? Jan Terlouw schreef een gedicht over wat en wie ‘de vijand’ was:
Dictatuur
Domheid en macht, doodenge vrienden,
aartsvijanden van rede en recht.
Grote hekel aan openbaarheid,
want die verdraagt onwaarheden slecht.
Domheid en macht, eenmaal tezamen,
is het een kracht die je moeilijk doorbreekt.
Die, dat is zo dikwijls gebleken,
continu onrechtvaardigheid kweekt.
Zorg dat die twee elkaar niet omarmen,
en bewaak met veel energie,
met alle middelen die je kunt vinden,
de rechtsstaat, de grondwet, de democratie.
Er zijn steeds meer mensen die het vertrouwen in de overheid hebben verloren. De politicoloog Catherine de Vries schrijft in haar boek De symfonie van onvrede: ‘De opeenstapeling van crises in de laatste jaren heeft Nederland veranderd. De toeslagenaffaire, de aardbevingsschade in Groningen, de stikstofimpasse en de toenemende woningnood hebben naast politieke ook emotionele gevolgen gehad. Ze hebben het vertrouwen ondermijnd in iets wat ooit vanzelfsprekend was: dat de overheid er is om te beschermen. Waar de staat ooit nabijheid bood, rest nu afstand. Nederland heeft zijn politieke identiteit lang gebouwd op vertrouwen en redelijkheid. De staat was nooit heroïsch, maar wel aanwezig; er was een overheid die werkte, die bereikbaar was, die beloftes nakwam zonder veel woorden. Juist die stille vanzelfsprekendheid is de voorbije decennia langzaam verdwenen.
Het gevaar van de ‘emocratie’
Het sluipende verlies van nabijheid heeft niet alleen burgers geraakt, maar het hele democratische weefsel. De Nederlandse democratie functioneert nog steeds, al is de manier waarop burgers haar beleven, wezenlijk veranderd. De politiek is minder een gespreksomgeving geworden en meer een emotionele arena. Vertrouwen, verontwaardiging en wantrouwen vormen de grondtoon van het publieke debat. We zijn beland in een ‘emocratie’: een democratie waarin emoties, meer dan argumenten, bepalen wat politiek overtuigt. In dat klimaat floreren rechts-radicale leiders. Zij hebben niet de oorzaak van het verlies geschapen, maar wel het vermogen om het te vertalen. Waar bestuurders spreken over procedures en verantwoordelijkheden, spreekt radicaal-rechts over gevoel, over ‘oneerlijkheid’, ‘verraad’ en ‘de gewone Nederlander die vergeten is’.
Dat is de kracht én het gevaar van de emocratie. De politiek wordt niet meer beoordeeld op de juistheid van beleid, maar op de intensiteit van gevoel. Bestuurders die redelijkheid en nuance nastreven, lijken kil tegenover leiders die boosheid durven te belichamen. Toch is het ongenoegen niet louter irrationeel. De verlieservaringen zijn echt. Het zijn de ouders die vastlopen in de bureaucratie van toeslagen, de Groningers die jaren wachten op herstel, de ouderen die verdwalen in digitale loketten. De woede over al deze zaken wordt steeds uitvergroot voor politiek gewin en daarmee niet opgelost, maar enkel versterkt.
Politiek van leegte
Wilders is de Nederlandse dirigent van onvrede. Hij zet gevoelens van verlies om in spektakel en schijnbare daadkracht: politiek als performance. De kracht van die stijl ligt niet in wat hij doet, maar in wat hij oproept: het gevoel dat er eindelijk iemand luistert, dat iemand woorden geeft aan het ongenoegen. De wilderiaanse politiek is een politiek van leegte. Een theater waarin gevoelens van vervreemding en afbraak worden uitvergroot en herschreven tot een moreel verhaal van ‘eigen volk eerst’. De ervaring van verschraling wordt niet verklaard door bezuinigingsbeleid of bestuurlijke keuzes, maar door de aanwezigheid van de ander. Die dynamiek maakt Nederland gevoelig voor democratische erosie. De staat blijft bestaan, maar verliest aan betekenis. Dat gat wordt niet gevuld met beleid, maar met sentiment. Radicaal-rechtse partijen floreren in dat vacuüm, niet door het vertrouwen dat verloren ging te herstellen, maar door het te exploiteren.’
Vrijheid
Als je vrij bent lijkt het vanzelfsprekend.
Je mist het pas als je het ontbeert,
en wie het je ontnam propageert
dat vrijheid gehoorzaamheid betekent.
Wie ademhaalt vindt dat niet bijzonder.
Bij ademnood ga je het pas waarderen,
het zuurstofapparaat kan het je leren.
Ongehinderd ademen dat is een wonder.
Wie vrijheid kent en koestert en behoedt,
die ademt waarlijk met gezonde longen.
De vreugde van de wet worde bezongen,
want vrijheid in gebondenheid is goed.
Je bent echt vrij wanneer je ongedwongen
naar eigen keuze doen kunt wat je moet.
De ‘vrijheid’ waar Jan Terlouw over schrijft, is niet de ‘vrijheid’ van de Partij voor de Vrijheid van Wilders. Zijn radicaal-rechtse aanhang heeft de overtuiging dat je pas echt vrij bent als je de macht hebt die aan andere mensen te ontzeggen.
Laten we daaraan denken op 4 en 5 mei.
Het bericht Column: ‘Vrijheid voor mijn eigen’ verscheen eerst op AALSMEERVANDAAG.

Paul Bras is een geboren en getogen Amsterdammer die nooit gedacht had ooit een Kudelstaarter te worden. Totdat zijn woonplaats een café kreeg, toen was hij om. Zou zelfs van de daken kunnen schreeuwen dat hij daar ‘groos’ mee is. Muzikaal talent maar dat schreeuwt hij dan weer niet van de daken. Bescheiden en zachtmoedig.

Rinus Zuidervaart is parttime ‘bewoner’ van de gemeente Aalsmeer. Vermaakt zich als cliënt op de dagbesteding van Ons Tweede Thuis, locatie Mendel, met onder meer schaken en computerzaken. Heeft een neus voor taal en laat zich inspireren door Godfried Bomans. Verzamelt op zijn eigen tijd en in zijn eigen tempo columns van gebeurtenissen uit zijn leven.
Maarten Alderden is een veelzijdige Aalsmeerder. Niet alleen als kweker van seringen en sneeuwballen, ook timmert hij aan de weg met zelfgemaakte decoratieve uilen. Actief en betrokken lid van de Oosterkerk waar hij al zijn hele leven pal naast woont. 
Belle Fleur houdt van de natuur, van wandelen, van buiten zijn. Elke dag. Bloemen spelen een belangrijke rol in het dagelijks leven. Erover schrijven ook. Zingen, schilderen en lezen maken het leven compleet. Een Aalsmeerse in hart en nieren.
Arjen Vos hanteert sinds zijn middelbare schooltijd de camera, en later ook pen en toetsenbord. Mede-oprichter en thans hoofdredacteur van AalsmeerVandaag. Altijd geïnteresseerd in mensen. Chaotisch, jongensachtig, vader van vier kinderen en opa van twee kleinkinderen.


Erik van Itterzon was jarenlang boekhandelaar in Hoofddorp. Literatuurliefhebber pur sang. Ook na zijn werkzame leven leest hij dat het een lieve lust is. Schrijven doet hij ook. Scherpe pen, gedrenkt in relativeringsvermogen en humor. Eigenwijze kerel. 


Anna Maria Giannattasio is programmamaker en presentator bij Radio Aalsmeer. Ze bouwt op dit moment een podcast studio als broedplaats voor leuke mensen, presenteert de talkshow Uur van Puur. Daarnaast is ze actief bij de VVD en heeft een groot hart voor Stichting De Bovenlanden. Gedreven door haar motto doen en durven en samen sterk, zoekt ze altijd de verbinding tussen mensen en verhalen met haar eventbureau Puur Events.

