Het lijkt wel of heel Nederland in het verzet heeft gezeten, zei oud-fractievoorzitter van de PvdA Esther Veenboer tijdens de plaatsing van de Stolperdrempel bij de zogeheten ‘kleine sjoel’ in Randwijk. Zij wist wel beter. De paar procenten die tijdens WOII wél in verzet kwamen, van wie velen het leven verloren, waren allerminst de zwijgende en wegkijkende meerderheid. Ook voor de gemeente bleek dat geen probleem. Daar moest ik aan denken toen ik namens die lokale overheid maandag burgemeester Tjapko Poppens een krans zag leggen, samen met kinderburgemeester Levi Koekoek.
De laatste vertelde dat zijn grootvader, evenals hij van Joodse afkomst, veel had geleden onder de wegvoering van diens ouders. Zoals Poppen het had over de Amstelveense verzetsheld, naar wie een straat is genoemd in de stad, die zelf (na twee mislukte pogingen) een aan zijn leven een einde maakte, opdat hij niemand kon verraden.
Feesten
Tegenover twee minuten stilte om te herdenken staan talloze feesten, waarvoor artiesten per helikopter worden vervoerd. Blijkbaar is alles ondergeschikt aan het vieren van de vrijheid via ‘bevrijdingsmaaltijden’ en feesten. De Europese Jodenhaat zorgde ervoor dat de ‘vrijheid’ langzaam verschoof naar al degenen die hun leven verloren tijdens vredesmissies. Terwijl er in Nederland 102.000 Joden zijn omgebracht, louter om wie zij waren. In Amstelveen had men er blijkbaar weinig moeite mee dat Joodse kinderen op openbare scholen werden geweigerd, waardoor 23 van hen op een ‘Jodenschool’ in de kleine sjoel terecht kwamen. Degenen die zich tijdens WO2 verzetten, hadden onder meer het toenemende antisemitisme op het oog. Het monument ‘voor hen die vielen’ aan de Amsterdamseweg is ooit voor hen gebouwd en het ’80 jaar vrijheid’ is, alleen al door de aanduiding, houdt verband met de tweede wereldoorlog. Nergens anders mee.
Ik zweeg ook
Hoewel ik drie weken voor de oorlog ben geboren heb ik, werkzaam in de journalistiek, naderhand ook gezwegen. Dat was toen de toenmalige hoofdredacteur van het destijds nog bestaande Amstelveens Weekblad, Peter L. Gerritsen, erachter kwam dat het hoofd van de gemeentelijke ‘afdeling veiligheid’ in de oorlog Joden had weggebracht, wat de gemeente deed besluiten dat hij dan ook wel voorzitter van een commissie voor een huwelijksgeschenk voor Beatrix kon worden. Dat schoot een overlevende van een vernietigingskamp, die de betrokken ambtenaar in een gans andere hoedanigheid had leren kennen te ver en hij belde de krant. Om een lang verhaal kort te maken. Er verscheen een bericht in de krant dat de ambtenaar ‘wegens persoonlijke omstandigheden’ zich uit de commissie had teruggetrokken. Als ik eerlijk ben, geef ik toe mij altijd te hebben afgevraagd hoe de toenmalige hoofdredacteur toch zoveel wist van de lokale historie van WO2, totdat bleek dat hij het van zijn vader had, die ik vaal bezocht aan de Landscheidingskade. Een paar jaar geleden kwam ook de burgemeester daar wegens een heugelijke gebeurtenis (60 jaar getrouwd of de man was honderd jaar). Las ik in de krant, want sinds ik opmerkte dat de meldingen van de gemeente op elkaar lijken (ze wonen altijd ‘tot volle tevredenheid’ in Amstelveen) krijg ik persbericht noch foto achteraf. Ik had Gerritsen en zijn kinderen graag ontmoet, maar doordat de gemeente, anders dan in het verleden, hooguit achteraf een persbericht plus foto stuurt (wat ik dus niet krijg) stuurt, bleef dat in het kader van de nieuwe gemeentelijke communicatie ongepast. Nou ja, de toenmalige burgemeester Rijnders belde nog wel met het weekblad om te zeggen dat er gewoon een arrestatiebevel voor de betreffende Jood was geweest. Het bleek ondertekend door een Duitse naam. En ik zweeg.
Stadsdichter
Daar dacht ik aan tijdens de dodenherdenking, die vooral veel jongeren trok. Behalve kinderburgemeester Levi Koekoek, boezemde de nieuwe stadsdichter Wout van Zaale in waar het volgens mij om gaat, waarbij het rijmschema van de stadsdichter opviel. Het deed mij denken aan Drs. P. , die ooit tegen mij zei: ‘veel dichterlijke vrijheid, is in wezen dichterlijke onkunde’. Van leerlinge Shirine El Khadiri van de scholengemeenschap Futuris was er ook een door haar zelf voorgedragen gedicht. ‘Vrijheid’ is waar het om gaat, begreep ik. Het is mijn hoop dat er meer van blijft hangen dan alle festivals…