De invloed van PFAS-vervuiling rond Schiphol op het Amsterdamse Bos is volgens de gemeenten Amsterdam en Amstelveen gering. Een bodemonderzoek dat nauwelijks bestuurlijke aandacht kreeg, laat echter zien dat PFAS al in de bodem van het Bos is aangetroffen. Onderzoeksjournalist Bas Vermond dook verder in het onderwerp en deelde zijn onderzoek met 1Amstelveen.
Auteur: Bas Vermond
Het Amsterdamse Bos lijkt volgens de gemeenten Amsterdam en Amstelveen grotendeels buiten schot te blijven van PFAS-vervuiling rond Schiphol. Maar uit een bodemonderzoek komt een ander beeld naar voren. Terwijl lokale politici vooral naar het water kijken, blijkt de vervuiling al in de bodem te zitten.
Op 8 april 2026 stuurt wethouder Van Weyenberg een brief aan de gemeenteraad van Amsterdam. De conclusie is duidelijk: de invloed van PFAS-vervuiling rond Schiphol op het Amsterdamse Bos is “gering”. De brief wekt de indruk dat een ingewikkeld dossier daarmee overzichtelijk is gemaakt. Er is vervuiling rond de luchthaven, er wordt vervuild water geloosd, maar het Bos zelf blijft grotendeels buiten schot. Maar aan dat beeld gaat een andere geschiedenis vooraf: een reeks gebeurtenissen die pas achteraf één samenhangend verhaal vormt.
In september 2025 laat het Hoogheemraadschap van Rijnland onderzoek doen naar de waterbodem van sloten in het Amsterdamse Bos. Niet vanwege acute zorgen, maar omdat er gebaggerd moet worden. Daarbij moet vooraf worden vastgesteld of het slib nog ergens kan worden gebruikt. De uitkomst is opvallend eenduidig. Op alle onderzochte locaties wordt PFAS aangetroffen. In zulke hoeveelheden dat het slib niet kan worden hergebruikt. Het mag niet worden verspreid, niet worden toegepast en moet worden afgevoerd als verontreinigd afval.
De onderzoekers gaan er niet vanuit dat de vervuiling zich beperkt tot enkele sloten. Ze zien onvoldoende aanwijzingen dat er nog grote schone delen aanwezig zijn en stoppen daarom met het verder afbakenen van de vervuiling. Volgens de onderzoekers staat bovendien niet alleen het onderzochte gebied onder druk. Omdat de watergangen met elkaar in verbinding staan, wijzen zij erop dat ook niet-onderzochte wateren van het bos vervuild kunnen zijn. Daarmee ontstaat het beeld van een gebied waarin de vervuiling onderdeel is van het hele watersysteem.
Onderzoek nooit gedeeld
Toch bereikt dit onderzoek de gemeentebesturen van Amsterdam en Amstelveen niet. Het onderzoek blijft binnen het waterschap en wordt niet actief gedeeld met de betrokken gemeenten. Volgens een woordvoerder van de gemeente Amsterdam is het onderzoek “nooit officieel ontvangen”. De gemeente heeft het onderzoek sinds half mei wél in handen, zo bevestigt Amsterdam. Of Amstelveen het onderzoek intussen ook heeft, blijft onduidelijk. De gemeente reageerde niet op vragen.
Het waterschap laat weten dat er geen formele informatieplicht bestaat voor dit soort bodemonderzoeken bij baggerprojecten. De resultaten zijn openbaar, maar moeten actief worden opgevraagd, aldus het waterschap. Bespreking met de gemeente Amsterdam als grondeigenaar staat pas na de zomer van 2026 gepland, ruim een jaar na het onderzoek.
Maanden na het onderzoek, begin 2026, verschijnt er een memo van datzelfde waterschap dat wél bestuurlijk wordt gedeeld. Daarin staat dat PFAS in het hele werkgebied van het waterschap voorkomt en er sprake is van een brede verspreiding. Tegelijk wordt benadrukt dat de concentraties in het water onder de advieswaarden voor zwemmen blijven. Voor recreanten lijkt er dus meestal geen direct risico. Daarmee ontstaat een belangrijk onderscheid: wat voor mensen op korte termijn veilig lijkt, kan voor de natuur nog steeds problematisch zijn.
Politieke vragen
Rond Schiphol worden de verschillen duidelijker. Bij gemaal Bolstra, waar water van het luchthaventerrein wordt weggepompt, liggen de concentraties PFAS veel hoger dan elders. Via dat gemaal komt het vervuilde water in de Ringvaart terecht. Een deel van de verklaring ligt in het verleden. Op Schiphol is jarenlang blusschuim gebruikt dat PFOS bevatte, een specifieke PFAS-stof. In 2008 ging het mis bij een incident waarbij grote hoeveelheden van dat schuim in het milieu terechtkwamen. Dat water verspreidde zich naar bodem en oppervlaktewater.
Omdat PFOS nauwelijks afbreekt, blijft die vervuiling aanwezig en kan die zich door het systeem verplaatsen. Een directe link tussen dat incident en de vervuiling in het Amsterdamse Bos wordt door het waterschap niet hard gelegd. Maar het sluit ook andere mogelijke bronnen niet uit
In de gemeenteraad van Amstelveen leidt dat tot politieke vragen. Raadsleden spreken van structurele vervuiling en vragen wat dat betekent voor de omgeving, waaronder het Amsterdamse Bos. Het college erkent dat ‘ecologische normen’ worden overschreden, maar benadrukt dat er geen acuut risico is voor mensen.
In Amsterdam vraagt de gemeenteraad begin 2026 om alle beschikbare informatie over PFAS-metingen in de Ringvaart, in een motie die het Amsterdamse Bos noemt als gebied waar veel Amsterdammers recreëren. Die zorg gaat over de mogelijke gevolgen voor natuur en recreatie in en rond het Bos. Maar de beantwoording richt zich uiteindelijk slechts op één onderdeel: het water.
De redenering van de gemeente
In de brief van 8 april kijkt wethouder Van Weyenberg vooral naar het water dat via gemaal Bolstra de Ringvaart binnenkomt. De concentraties PFOS zijn daar hoog, maar nemen volgens zijn analyse verderop af doordat het vervuilde water zich mengt met grotere hoeveelheden water in de Ringvaart. Volgens de gemeente zorgt die ‘verdunning’ ervoor dat de invloed op het Bos beperkt blijft. Rond het water van het gemaal zelf zijn de concentraties PFAS echter zo hoog dat er adviezen gelden om geen water te gebruiken voor moestuinen en geen vis te eten uit de omgeving.
Daarnaast is volgens de gemeente de inrichting van het watersysteem van belang. Het Amsterdamse Bos heeft geen directe waterinlaat vanuit de Ringvaart. Daardoor zou het vervuilde water het Bos slechts in beperkte mate bereiken. De PFAS eruit halen bij het gemaal door middel van een filter wordt daarbij als technisch niet haalbaar gezien. Op basis van die redenering wordt geconcludeerd dat de invloed op het Amsterdamse Bos ‘gering’ is. Daarmee richt de uitleg zich vooral op de aanvoer van nieuw vervuild water, terwijl PFAS al in de bodem van het Bos wordt aangetroffen.
PFAS stopt niet bij een kademuur
Volgens hoogleraar milieukwaliteit Annemarie van Wezel vormen grondwater, oppervlaktewater en bodem in de praktijk van laag Nederland één samenhangend systeem. Stoffen kunnen zich daartussen verplaatsen en zich ophopen op plekken waar ze niet direct worden gemeten. Zoals zij het samenvat: PFAS stopt niet bij een kademuur. Verdunning verlaagt de concentratie op één plek, maar verwijdert de stof niet. De totale hoeveelheid blijft aanwezig en kan zich verder verspreiden.
Wetenschappelijk onderzoek laat volgens Van Wezel zien dat PFAS zich ophoopt in planten en dieren. Organismen nemen de stoffen op, maar breken ze nauwelijks af, waardoor de concentratie in het ecosysteem toeneemt. In dieren kunnen die concentraties uiteindelijk duizenden tot tienduizenden keren hoger worden dan in het milieu waarin ze leven. Metingen van water laten daarmee slechts een deel van het probleem zien. De hoogste concentraties bevinden zich vaak in de organismen zelf.
Wat er al ligt
In het Amsterdamse Bos ligt PFOS al in de bodem. PFOS is dezelfde stof die jarenlang op Schiphol werd gebruikt en die sinds het incident in 2008 in het water en de bodem terecht komt. Voor inwoners van Amsterdam en Amstelveen gaat het daarom niet alleen om tijdelijke blootstelling. Het gaat om een gebied waar dagelijks mensen wandelen, sporten en recreëren. Maar het is ook een plek waar vogels foerageren, vissen leven en insecten onderdeel zijn van de voedselketen en waarin PFAS zich kan ophopen in planten en dieren, vaak zonder dat dat zichtbaar is.
De vraag verschuift daarmee: niet alleen hoeveel PFAS er nog binnenkomt, maar ook wat er al ligt en wat daarmee gebeurt. Het Amsterdamse college heeft Schiphol inmiddels opgeroepen om maatregelen te nemen en de uitstoot te beperken. Ook het waterschap blijft meten en brengt de vervuiling verder in kaart. Maar dat richt zich vooral op nieuwe toevoer vanuit de Ringvaart.
Na de zomer gaan het waterschap en de gemeente met elkaar in gesprek over het vervuilde slib in het Amsterdamse Bos. Wat dat concreet betekent, is nog onduidelijk. Zolang niet duidelijk is wat er met die vervuiling moet gebeuren, blijft de PFAS in de bodem liggen. Uit het zicht, maar niet uit het systeem.
Bekijk hier een fragment uit 2024 van Beslist! met Bas Vermond over PFAS in het Amsterdamse Bos.
The post PFAS in Amsterdamse Bos blijkt veel groter probleem dan gedacht appeared first on 1Amstelveen.
Log in
