Schijf van Vijf; allemaal voor uw eigen bestwil

Door Donald Esser.

Er is goed nieuws. Of eigenlijk: er is nieuw nieuws. De Schijf van Vijf is vernieuwd. April 2026. Hij ziet er nog hetzelfde uit, maar hij denkt anders. Voortaan moet u plantaardiger eten. Duurzamer. Veiliger. En vooral: beter voor uzelf. Minder vlees, minder kaas, meer bonen, noten en dingen die vroeger gewoon vogelvoer waren.

Dat zegt het Voedingscentrum. Niet omdat u slecht eet, maar omdat u te druk bent om er zelf over na te denken. Dat doen zij nu voor u. Het is niet langer een advies, het is een rekenmodel. Bij elk hapje rekent iemand mee: broeikasgas, water, grond, verspilling. Uw stukje kaas is geen stukje kaas meer, het is een CO₂‑besluit. Maar maakt u zich geen zorgen: het is allemaal voor uw eigen bestwil.

Er is nu ook keuzevrijheid. U kunt kiezen uit vegetarisch, veganistisch en ‘andere voorkeuren’. Dat klinkt ruim, tot u denkt: maar ik wil gewoon af en toe een Crispy McDonald’s maaltijd. Dat mag. In theorie. De Schijf van Vijf is een soort IKEA-handleiding, maar dan voor eten. Zo moet het. Niet anders. Niet zelf knoeien. Drie stuks fruit, twee scheppen zuivel, een handje noten en vooral niet improviseren. Een croissant is geen ontbijt, het is een misstap. Een frikandel is geen snack, het is een opvoedkundig probleem.

Wat mij opvalt is het toontje. Dat vingertje. Alsof eten niet voelt, ruikt of smaakt, maar vooral gecorrigeerd moet worden. Als variatie zo belangrijk is, waarom voelt elke richtlijn dan als een schoolrapport? Met rode cirkels en het woord ‘onvoldoende’. Het probleem is niet broccoli. Het probleem is het idee dat eten opvoeding nodig heeft. Alsof iemand die elke dag langs McDonald’s loopt, wordt gered door een pastelgekleurde infographic. Alsof voedselkeuzes vooral een kennisprobleem zijn, en niet iets met tijd, geld, stress of gewoon zin hebben in patat.

De Schijf van Vijf presenteert zich als neutraal. Wetenschappelijk. Onafhankelijk. Maar elke schijf snijdt. Er zijn overlegtafels, afspraken, beleid. En beleid is nooit smaakloos. Richtlijnen moeten voor iedereen gelden, dus worden mensen gemiddelden: het gemiddelde lichaam, de gemiddelde dag, de gemiddelde hap. Alles wat afwijkt – cultuur, smaak, intuïtie, af en toe losgaan – verdwijnt tussen de vakjes. Wat ontbreekt, is mildheid. De erkenning dat eten meer is dan brandstof: plezier, troost, herinnering. Dat je vijf dagen salades kunt eten en in het weekend patat, shoarma of pizza, zonder dat er een sirene afgaat.

Misschien moeten we stoppen met schijven en beginnen met tafels. Waarop alles mag staan. En waar niemand met een meetlint naast je bord staat. Eet gevarieerd. Prima. Maar laat mij zelf bepalen wat dat betekent.

Het bericht Column: ‘Donald denkt door’ verscheen eerst op Nieuwe Meerbode.