De NS bevestigt dat er woensdagochtend 24 juni tussen 04.00 en 08.00 uur in het hele land geen treinen rijden. Vakbond FNV heeft voor die ochtend een staking aangekondigd. Ook werknemers in het bus-, tram- en metrovervoer staken.

Na de staking in de vroege ochtend moet de NS de dienstregeling weer opstarten. Daardoor kunnen reizigers ook de rest van de ochtend te maken krijgen met treinen die niet rijden of vertraagd zijn. Vervangend vervoer aanbieden is niet mogelijk, stelt de NS, omdat daarvoor niet genoeg bussen beschikbaar zijn.

De zogenoemde Airportsprinter tussen Amsterdam Centraal, Schiphol en Hoofddorp rijdt tijdens de staking wel, net als de Eurostar naar Londen en Parijs voor reizigers met een reservering.

Meer verstoringen

De vakbond stelt dat andere vervoerders woensdagochtend ook niet rijden. Arriva zegt tegen persbureau ANP nog niet te weten wat de impact van de staking wordt, omdat niet duidelijk is hoeveel medewerkers staken. "We rijden wat we kunnen rijden", zegt een woordvoerder, die verwacht dat de vervoerder vanaf 08.30 uur weer volgens de dienstregeling rijdt.

Het GVB in Amsterdam en de RET in Rotterdam beginnen pas na 08.00 uur met rijden. In beide steden moeten reizigers rekening houden met verstoringen tot later in de ochtend. Transdev, het vervoersbedrijf achter onder meer Connexxion, zegt nog "druk in vergadering" te zijn over de gevolgen van de staking voor de dienstregeling.

FNV had de staking vorige maand al aangekondigd. De staking richt zich tegen bezuinigingen op de sociale zekerheid, zoals het inkorten van de WW en het versoberen van de WIA, de uitkering voor langdurig zieken. Ook tegen het versneld verhogen van de AOW-leeftijd zou gestaakt worden, maar dat kabinetsplan is van tafel.

Het is onrustig binnen de raad die de belangen van omwonenden van Schiphol behartigt. Verschillende leden van het adviesorgaan hebben hun taken uit protest neergelegd, melden zij vrijdag. Ze vinden dat de raad niet langer in staat is om de belangen van alle omwonenden te behartigen. Als er niets verandert, dreigt er volgens hen weinig te verbeteren aan de situatie van omwonenden van de luchthaven.

De Maatschappelijke Raad Schiphol (MRS) werd in 2023 in het leven geroepen en geeft de minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) ongevraagd en gevraagd advies. Khadija Arib is voorzitter van de raad, die bestaat uit gekozen leden die de omwonenden van de start- en landingsbanen en bijbehorende aanvliegroutes vertegenwoordigen. Ook zijn er deskundigen en maatschappelijke organisaties betrokken.

Vier leden hebben de taken vrijdag neergelegd. Hun zetels in de raad komen niet beschikbaar.

Deelbelangen

De onvrede heeft te maken met de manier waarop de raad is opgezet. Elk lid vertegenwoordigt een baan en daarmee een bepaalde groep omwonenden, waardoor deelbelangen ontstaan, aldus de critici. Ook zou er te weinig zijn gedaan om de "Schiphol-lobby buiten de deur te houden" in de aanloop naar een belangrijk advies.

Het ging mis in de aanloop naar een belangrijk advies over het nieuwe Luchthavenverkeersbesluit, zegt Jeroen Wester, een van de MRS-leden die zijn taken neerlegde. Een belangrijk punt daarin is het zogeheten preferente baangebruik, waarbij sommige banen op Schiphol de voorkeur krijgen, omdat daar minder mensen omheen wonen en de hinder relatief gezien lager is. Gezien de deelbelangen lag dat punt zo gevoelig dat er binnen de raad niet over gesproken is, zegt Wester.

Verbetering van leefbaarheid

"Het doel van de MRS is om de leefbaarheid en gezondheidssituatie voor alle omwonenden te verbeteren. Met de huidige vertegenwoordigingswijze per baan is het niet mogelijk om dat voor alle omwonenden in gelijke mate te doen." Wester pleit bijvoorbeeld voor een gezondheidsraad, in plaats van een raad waarin afzonderlijke gebieden rondom Schiphol zijn vertegenwoordigd.

De raad dient ook een "landsbelang", benadrukt Wester, door de grote impact van het luchtvaartdossier op stikstof en de belasting van de ruimtelijke omgeving. "Dit dossier ligt in de orde van Tata Steel en Groningen."

De gemeenteraad van Katwijk heeft een voorlopig positief advies gegeven over de bouwplannen voor een grote medicijnfabriek van de Amerikaanse farmaceut Eli Lilly. Een ruime meerderheid stemde kort na middernacht in met de vergunningaanvraag, waar nu iedereen op kan reageren. In het najaar volgt een definitief besluit.

Enkele uren voor de raadsvergadering bereikten het Rijk, de provincie Zuid-Holland en de gemeente Katwijk een akkoord over onder meer de financiële voorwaarden. De overheden investeren gezamenlijk ruim 100 miljoen euro in de bereikbaarheid van het gebied.

Er komt niet alleen een productielocatie van Eli Lilly, maar ook duizenden woningen. Minimaal de helft van die woningen moet in de categorie 'betaalbaar' komen. Daarmee kwamen het Rijk en de provincie, die samen 72 miljoen euro inleggen, tegemoet aan een harde eis die de gemeenteraad had gesteld.

Intussen is de grond al bouwklaar gemaakt, zijn kassen gesloopt en bewoners uitgekocht. De fabriek komt bij het Leiden Bioscience Park. Het terrein valt onder de gemeente Katwijk.

Hoogopgeleid

Eli Lilly heeft productielocaties in Duitsland, Frankrijk, Ierland, Italië, Spanje. Daar moet binnenkort de fabriek bij het Leiden Bioscience Park bij komen.

Het bedrijf koos voor die plek vanwege de goede bereikbaarheid, met de Rotterdamse haven en luchthaven Schiphol in de buurt. Daarnaast wonen er veel hoogopgeleide arbeidskrachten in het gebied.

In de Nederlandse fabriek moeten uiteindelijk geneesmiddelen worden gemaakt voor diabetes, obesitas, hart- en vaataandoeningen, oncologie, immunologie en neuroscience. "Genoeg voor de hele wereld", zei de topman van Eli Lilly Dave Ricks eerder.

Een van de belangrijkste middelen die het bedrijf hier wil produceren is het afvalmedicijn Mounjaro. Hiermee wil Eli Lilly het Deense Novo Nordisk beconcurreren. Dat bedrijf maakt het populaire afslankmiddel Ozempic.

Boost

De overheid is enthousiast over het plan. Toen de komst van de medicijnfabriek vorig jaar november werd gepresenteerd, noemde toenmalig minister van Economische Zaken Vincent Karremans het "een enorme boost" voor de regionale en nationale economie.

De Katwijkse gemeenteraad reageerde in eerste instantie gemengd. De meeste partijen denken dat de komst van Eli Lilly werkgelegenheid oplevert en economisch interessant is. Maar ze uitten ook bezwaren. Door de komst van duizenden nieuwe woningen wordt het drukker op de lokale wegen, waar nu al regelmatig files staan.

Daarnaast spraken lokale bestuurders de vrees uit dat de fabriek de recreatie op het Valkenburgse Meer belemmert. En er zijn zorgen over het hoge waterverbruik van de fabriek en de effecten op het milieu.

Begin juni gaf de gemeenteraad aan bereid te zijn voorlopig voor de komst van de Amerikaanse farmaceut te stemmen. Wel moest er voor de stemming meer duidelijkheid komen vanuit het Rijk over de aanpak en financiering van de verkeersknelpunten.