Een kogel is gisteravond door de ruit van een rijdende bus gevlogen op de Slotermeerlaan in Amsterdam Nieuw-West. De kogel kwam terecht bij de deur waar reizigers in- en uitchecken. Passagiers schrokken zich rot. "Als daar iemand had gestaan, was het heel anders afgelopen", vertelt de 19-jarige Ilayda, die vlak achter de deur zat.

De politie kreeg iets voor 22.30 uur een melding van een schietpartij bij Plein 40-45. Op beelden die Ilayda maakte, is een gat onder in de deur van de bus te zien. Ook ligt er een kogel op de vloer.

Ilayda zat in de bus van Sloterdijk richting Schiphol toen het gebeurde. "Plots remde de bus hard ter hoogte van Plein 40-45", beschrijft ze. "Mensen in de bus schreeuwden, eerst dacht ik dat er iemand werd aangereden. Het leek erop dat twee mensen met elkaar in gevecht waren op de trambaan en plotseling hoorde ik een harde knal."

'Die kogel is de bus ingekomen'

Aanvankelijk besefte Ilayda niet wat er was gebeurd. Toen ze om zich heen keek, zag ze dat de ruit bij de deur beschadigd was.

"Ik zat direct achter de deur waar het incident plaatsvond en ben toen opgestaan om de chauffeur te informeren", vertelt ze.

"Die kogel is de bus ingekomen op de plek waar mensen ook in- en uitchecken. Als daar iemand had gestaan, was het heel anders afgelopen. Uiteindelijk is de chauffeur doorgereden naar een volgende halte en mocht iedereen de bus verlaten."

Politie zoekt getuigen

De politie onderzoekt wat er precies is gebeurd en wat aan het schietincident voorafging. Een woordvoerder bevestigt dat er mogelijk een kogel in de bus is aangetroffen.

Er zijn geen slachtoffers of verdachten aangetroffen. De politie roept getuigen op zich te melden.

Een gratis broodje kaas dat verdwijnt, duizenden banen die op de tocht staan en steeds meer invloed van de Franse bedrijfstak. Het zijn tekenen van een luchtvaartmaatschappij die op zoek is naar een nieuwe koers. Dreigt de Hollandse identiteit van KLM verloren te gaan? "Het imago is extreem verzwakt."

"Het was iconisch, KLM is voor de Nederlanders altijd een heel grote trots geweest, maar het imago is nu extreem, maar dan ook extreem verzwakt", vindt merkdeskundige Paul Moers. 

In 1919 richt Albert Plesman KLM op, met de ambitie Nederland een plek op de internationale luchtvaartkaart te geven. Vliegen is dan nog pionierswerk: kwetsbare toestellen, primitieve landingsbanen en verre reizen die weken kunnen duren.

Met kleine Fokker-vliegtuigen worden nieuwe routes ontdekt en in 1924 waagt een bemanning zich aan een ongekende expeditie: van Schiphol naar Nederlands-Indië. Het zijn dit soort avonturen waarmee KLM naam maakt en Schiphol uitgroeit van een bescheiden vliegveld in de Haarlemmermeer tot een internationale luchthaven.

Maar waar het blauwe vliegtuig met het kroontje ooit een van de bekendste Nederlandse visitekaartjes in de wereld was, is dat nu in elkaar gestort, zegt Moers. De fusie met Air France is volgens hem een groot breekpunt geweest.

De toekomst van KLM onder druk

KLM ging in 2004 samen met Air France omdat het bedrijf bang was op termijn niet meer zelfstandig te kunnen overleven. "Sindsdien is de service, die ooit heel hoog in het vaandel stond, totaal in elkaar gestort", zegt Moers. Volgens hem is dat te wijten aan de mentaliteit van de Fransen. "Het service level van Fransen is dramatisch. De Fransen hebben een ander DNA, dat helemaal niet bij KLM past. Daar is het finaal misgegaan."

De afgelopen jaren blijft de winstgevendheid van KLM achter bij die van zustermaatschappij Air France. De kosten voor onder meer personeel, onderhoud, vliegtuigen en luchthavenheffingen zijn relatief hoog. 

KLM kondigde daarom vorige week een ingrijpende reorganisatie aan om de financiële positie en concurrentiekracht te versterken. De luchtvaartmaatschappij wil het jaarlijkse resultaat met één miljard euro verbeteren en gaat daarom ongeveer 5.000 arbeidsplaatsen anders organiseren.

Zo verdwijnen er banen, worden werkzaamheden uitbesteed en worden 2.000 functies ondergebracht bij het internationale moederbedrijf Air France-KLM. Eerder schrapte KLM al het gratis broodje kaas op Europese vluchten. 

Franse vinger in de pap

Air France heeft flink druk gezet op KLM, zegt luchtvaarteconoom Floris de Haan van de Erasmus Universiteit. "In september werden vier toekomstscenario's gepresenteerd en nu een reorganisatie. Ze laten er geen gras over groeien. Er wordt nu druk gezet op KLM, Schiphol en ook op onze overheid die aandeelhouder is van Schiphol en de luchtvaartmaatschappij."

Air France-KLM wil ook zijn belang in de Scandinavische luchtvaartmaatschappij SAS uitbreiden van 19,9 naar 60,5 procent. Daarmee komt SAS onder de zeggenschap van de Frans-Nederlandse luchtvaartgroep. De overname moet nog worden goedgekeurd door de Europese Commissie. Air France-KLM wil zo meer activiteiten, zoals inkoop en onderhoud, op groepsniveau organiseren.

"Het zou Air France-KLM de mogelijkheid bieden om het netwerk uit te breiden met Kopenhagen als derde overstaphub, naast Schiphol en Parijs Charles de Gaulle. Daarmee krijgt de groep een extra luchthaven van waaruit passagiers kunnen overstappen op andere vluchten. 

Minder service, minder bestemmingen? 

Dat KLM moet bezuinigen en bijvoorbeeld minder service biedt dan voorheen (zoals het verdwenen broodje kaas), is volgens De Haan niet vreemd. Prijsvechters en traditionele luchtvaartmaatschappijen zoals KLM groeien steeds meer naar elkaar toe. Traditionele maatschappijen proberen kosten te besparen, terwijl prijsvechters juist meer comfort en diensten aanbieden waarvoor passagiers extra betalen.

Ook is het volgens De Haan logisch dat Air France-KLM steeds meer keuzes op groepsniveau maakt. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat het onderhoud van de vliegtuigen binnen de groep anders wordt georganiseerd. "Je hebt het over één bedrijf dat verantwoordelijk is voor de financiële gezondheid van de hele groep. Dat is volkomen normaal."

Volgens Moers zit de uitdaging vooral in de verhouding tussen prijs en beleving. "Je zit als haringen in een ton, maar betaalt nog steeds de hoofdprijs. Men begrijpt niet dat KLM zo duur is omdat het op zóveel bestemmingen vliegt. Dat is niet winstgevend. Nu die service nog meer wordt uitgekleed, draagt dat niet bij aan het beeld van KLM."

Die hoeveelheid bestemmingen volgens Moers de enige troef die KLM nu nog heeft. "Met KLM vlieg je nu nog rechtstreeks. Als ze daaraan gaan sleutelen is het einde verhaal", zegt hij. 

En precies dat verdwijnen van die hoeveelheid bestemmingen is wel een toekomstscenario dat KLM op papier heeft gezet. "Je ziet dat KLM nu al kleiner wordt als organisatie door deze reorganisatie", zegt De Haan. "Maar van minder bestemmingen is nu nog geen sprake."

Dat netwerk van KLM zit volgens De Haan ingenieus in elkaar. "Het is heel knap gebouwd, het werkt als een Zwitsers horloge. Als je dan zegt: dit gaan we anders doen, kan dat niet van de een op andere dag. Daar gaat zo twintig jaar overheen."

Blijft KLM blauw?

Hoe de toekomst van KLM eruit zal zien en in hoeverre de maatschappij haar Nederlandse identiteit en blauwe kleur kan behouden, blijft voorlopig koffiedik kijken.

"Of KLM blauw blijft, is vooral een vraag voor de directie van Air France-KLM. Zelfs Marjan Rintel (KLM's CEO, red.) gaat daar niet over", zegt De Haan. "Wel is het voortbestaan van de merknaam KLM bedongen als staatsgarantie ten tijde van de fusie met Air France in 2003."

Volgens hem zijn in de Verenigde Staten luchtvaartmaatschappijen veel verder in elkaar opgegaan. Merknamen en identiteiten als US Airways zijn verdwenen en opgegaan in grotere maatschappijen. Ook overstaphubs zijn samengevoegd. 

"In Europa liggen zulke stappen gevoeliger door de sterke nationale sentimenten. Dat bleek ook tijdens de coronacrisis uit de staatsgaranties die destijds werden afgegeven voor het behoud van de KLM-naam en Schiphol als overstaphub", vertelt De Haan. Een vergelijkbare ontwikkeling is in Nederland volgens hem mogelijk, maar ligt niet voor de hand.

Volgens Moers is het vrijwel onmogelijk om het oude imago nog terug te krijgen. "Onder Air France is dat kansloos."

Volgens Moers is het belangrijk dat KLM haar netwerk behoudt. "Als al die bestemmingen eruit gaan, is de 'race to the bottom' ingezet, dan ga je het niet winnen van de prijsvechters."

Schiphol kampt vanochtend met vertragingen van het vliegverkeer als gevolg van de dichte mist. Ook is sprake van enkele annuleringen, laat een woordvoerster weten.

Vanwege het slechte zicht gelden er beperkingen voor het aantal vluchten. Schiphol verwacht dat de mist rond 09.00 uur opklaart. Dan vervallen ook de beperkingen voor vliegtuigen weer.

Vooral problemen bij aankomende vluchten

Vooral bij aankomende vluchten lijken de weersomstandigheden voor problemen te zorgen, want daarvan zijn er volgens de website van Schiphol veel vertraagd.

De vertragingen verschillen van zo'n tien minuten tot meer dan een uur.

De ochtendspits verloopt vanochtend moeizaam op meerdere wegen in Noord-Holland. Vooral op de A7, A8 en A9 staan lange files, terwijl ook op provinciale wegen in de Zaanstreek en Waterland flinke vertragingen ontstaan. Op sommige plekken loopt de extra reistijd op tot bijna 40 minuten.

Vanuit Hoorn richting Zaanstad moeten weggebruikers op de A7 rekening houden met flinke vertraging. Tussen Avenhorn en Purmerend-Zuid staat 10 kilometer file, goed voor 13 minuten extra reistijd. Aansluitend staat tussen Purmerend-Zuid en knooppunt Zaandam nog eens 8 kilometer file, met 11 minuten vertraging. 

In de andere richting op de A7 is tussen Purmerend-Noord en afrit Avenhorn de rechterrijstrook afgesloten vanwege een kapotte vrachtauto. De vertraging bedraagt daar ongeveer 10 minuten.

Op de A8 richting Amsterdam zorgt een kapotte auto voor problemen. Tussen Assendelft en Zaanstad-Zuid is de rechterrijstrook afgesloten. Daardoor staat 8 kilometer file en verliezen automobilisten 18 minuten.

Flinke vertraging in de Zaanstreek

Ook op de provinciale wegen in de Zaanstreek loopt het verkeer vast. De grootste vertraging staat op de N203 van Alkmaar richting Amsterdam.

Tussen Krommenie-West en Zaandijk kost een file van slechts 3 kilometer automobilisten maar liefst 39 minuten.

Lange file op A9 richting Amstelveen

Een eerder ongeluk op de A9 zorgt eveneens voor verkeershinder. Tussen Akersloot en knooppunt Rottepolderplein staat 11 kilometer file, met 21 minuten vertraging. De weg is na het ongeluk weer vrij.

In de omgeving van Beverwijk staat ook verkeer vast op de N197. Tussen de Plesmanweg en de aansluiting met de A22 bedraagt de vertraging 16 minuten. Verder naar het zuiden verliezen automobilisten op de N208 tussen Santpoort en de A22 nog eens 15 minuten.

Ook druk vanuit Waterland

Op de N247 van Hoorn richting Amsterdam staat tussen Edam en Broek in Waterland-Noord 7 kilometer file. Automobilisten moeten daar rekening houden met 21 minuten extra reistijd.

De ochtendspits zorgt voor flinke verkeershinder in Noord-Holland. Op de A7 richting Zaanstad staat een file van maar liefst 20 kilometer. Ook op de A8 en omliggende wegen loopt het verkeer vast. Dichte mist kan het zicht op de weg bovendien beperken.

De grootste file op de Noord-Hollandse snelwegen staat tussen Avenhorn en knooppunt Zaandam. Automobilisten op de A7 verliezen daar 25 minuten. Op de aansluitende A8 richting Amsterdam zorgt een kapotte auto voor extra problemen. Tussen Assendelft en Zaanstad-Zuid staat 8 kilometer file, goed voor 20 minuten vertraging. De rechterrijstrook is daar afgesloten.

Ook provinciale wegen rond Zaanstad lopen vast

Niet alleen op de snelwegen is het druk in de Zaanstreek. Op de N203 van Alkmaar richting Amsterdam staat tussen Assendelft en Zaandijk 3 kilometer file. Ondanks de relatief korte afstand loopt de vertraging op tot 31 minuten.

Ook de N515 richting Zaandijk is druk. Tussen Westzaan en de aansluiting met de A8 verliezen automobilisten 15 minuten in een file van 2 kilometer.

Lange file op A9, vertraging bij Velsen

Een eerder ongeluk op de A9 richting Amstelveen zorgt eveneens voor oponthoud. De weg is weer vrij, maar tussen Akersloot en knooppunt Rottepolderplein staat nog 14 kilometer file. Dat betekent 21 minuten extra reistijd.

In de omgeving van Velsen loopt het verkeer ook op de N208 langzaam. Tussen Santpoort en de aansluiting met de A22 staat 3 kilometer file, goed voor 26 minuten vertraging. Op de N197 tussen Wijk aan Zee en de A22 komt daar voor automobilisten 12 minuten bij.

Drukte vanuit Waterland

Op de N247 richting Amsterdam staat tussen Monnickendam en Het Schouw 4 kilometer file. Automobilisten moeten rekening houden met 10 minuten extra reistijd.

Een ongeluk zorgt vanochtend vroeg voor een flinke file op de A9 richting Amstelveen. De linkerrijkstrook is afgesloten. De vertraging is inmiddels opgelopen tot meer dan een uur.

Het ongeluk gebeurde over de brug bij Zeekanaal C. Automobilisten vanuit Alkmaar richting Amstelveen moeten rekening houden met flinke vertraging. Tussen knooppunt Beverwijk-Oost en afrit Zaandijk staat momenteel 11 kilometer file. Het is nog niet duidelijk hoe het ongeluk heeft kunnen gebeuren.