Column: ‘Donald denkt door’
Een bal rolt altijd de goede kant op
Door Donald Esser.
Maarten Spanjer is 17 oktober 2026 overleden, een dag na mijn verjaardag. Hij is 73 geworden. Met hem is opnieuw een stukje Mokum verdwenen: het Amsterdam van de bruine kroeg, de sterke verhalen, de grote bek en het kleine hart.
Ik kende Maarten uit het Mokumse uitgaansleven van de roemruchte jaren zeventig en tachtig. Geen vriendschap waarbij je elkaar wekelijks op de koffie uitnodigt, maar wel zo’n Leidseplein-kroegbekendheid die je bijblijft. Eind juli 2016 kwam ik hem op mijn vrijgezellenavond bij toeval tegen in een klein knijpie aan de Overtoom; in een bescheiden, ietwat sjofel Amsterdams café waar het leven nog gewoon aan de bar werd besproken. Ik stond op het punt te trouwen. Op 4 augustus zou Betty mijn vrouw worden. Met kinderen, kleinkinderen en goede vrienden zouden we op een boot door de Amsterdamse grachten varen. Een mens denkt in die dagen vooral aan trouwringen, gastenlijsten en de vraag of iedereen op tijd verschijnt. En daar zat na al die Leidseplein-jaren ineens Maarten Spanjer aan de bar. Die ontmoeting leverde me iets op wat ik nog altijd koester: zijn gesigneerde boek ‘Spanjer in stukken’. Hij schreef erin: ‘Voor Donald, een bal rolt altijd de goede kant op. Op nog 33 jaar met Betty.’
Een prachtige opdracht. Typisch Maarten. Geen mierzoete trouwkaarttekst of plechtige levenswijsheid waar een tegeltje jaloers op zou worden. Gewoon een bal die de goede kant op rolt. En een wens voor 33 jaar met Betty. Je moet het maar bedenken, daar in een klein Amsterdams café. Of die bal altijd de goede kant op rolt, weet iedereen die getrouwd is. Het leven is geen wedstrijd waarin de scheidsrechter voortdurend in jouw voordeel fluit. Soms zit het mee, soms tegen en belandt de bal weleens op een ander grasveld. Juist daarom is zo’n eenvoudige, humorvolle wens om over na te denken me bijgebleven.
Maarten hoorde bij een wereld waarin een avond nog gewoon een avond mocht zijn. Je keek niet voortdurend op je telefoon om te controleren of iemand je bericht had gelezen, maar bleef hangen omdat het verhaal aan de bar interessanter was dan de buitenwereld. Het grote publiek leerde hem kennen als taxichauffeur in het tv-programma ‘Taxi’, waarin hij niets-vermoedende passagiers aan de praat kreeg. Wie zijn boeken las, ontdekte zijn talent voor verhalen over de kroeg, het voetbal en de wonderlijke menselijke soort. Met een knipoog naar Simon Carmiggelt, maar vooral met een eigen geluid. De sukkelaar, de opschepper en de man die zichzelf net iets te serieus nam: Maarten zag er de humor van in. En laten we eerlijk zijn, daar lopen er genoeg van rond. Met Maarten verdwijnen ook herinneringen aan een Amsterdam waarin figuren als Rijk de Gooyer, Freek de Jonge, Jan Mulder sr. en Jan Cremer zomaar aan de volgende tafel konden zitten. Soms gebeurt er iets in een onooglijk kroegje dat jaren later een dierbare herinnering blijkt te zijn.
Op 4 augustus 2016 trouwde ik met Betty. Maarten wenste ons nog 33 jaar samen. Geen idee hoe hij op dat gekke getal kwam. Of we die termijn halen, daar gaat zelfs een Amsterdamse profeet niet over. Maar zijn opdracht maakt het boek voor mij meer dan een boek. Het is een tastbare herinnering aan een man die ik met warmte zal blijven herinneren. Al vraag ik me weleens af hoeveel mensen hem nog kennen. Jongeren kijken waarschijnlijk glazig als je de naam Maarten Spanjer laat vallen. Begin vooral niet over Van Basten, Gullit of Kieft. Ooit deden die namen stadions ontploffen en hielden ze menig café tot diep in de nacht bezig. Nu moet je misschien eerst uitleggen dat Van Basten meer was dan aanschuiven bij voetbaltalkshow Rondo, Gullit meer dan zijn imposante verschijning en Kieft meer dan een televisieanalist. De geschiedenis heeft kennelijk een korter geheugen dan een voetballer een carrière heeft. Misschien is dat wel het mooie van mensen als Maarten. Ze hoeven niet door iedereen gekend te worden om iets te hebben betekend. Ze laten verhalen, herinneringen en soms een gesigneerd boek achter. Dat is uiteindelijk meer waard dan vluchtige bekendheid op een scherm.
Dus, Maarten, mocht er daarboven een bruine kroeg zijn, bestel alvast maar een rondje. Zoek Rijk de Gooyer op, schuif aan bij Carmiggelt en vertel ze hoe het hier beneden tegenwoordig toegaat. Ik vermoed dat ze zich rot lachen.
Bedankt voor het boek, Maarten. En voor die mooie wens.
Proost, ouwe Amsterdammer.

Het bericht Column: ‘Donald denkt door’ verscheen eerst op Nieuwe Meerbode.

