De zorg in Nederlandse gevangenissen voor vreemdelingen schiet tekort. Dat schrijft het anti-foltercomité (CPT) van de Raad van Europa in een rapport, na een bezoek aan twee detentiecentra in Nederland en de Penitentiaire Inrichting (PI) Ter Apel in oktober vorig jaar.

In detentiecentra worden vreemdelingen vastgezet in afwachting van uitzetting, bijvoorbeeld omdat hun asielaanvraag is afgewezen of als ze geen geldig reisdocument hebben. Nederland heeft drie locaties daarvoor: het Justitieel Complex Schiphol, het Justitieel Complex Zeist en het detentiecentrum in Rotterdam, de enige vreemdelingenbewaring in Nederland.

Volgens cijfers van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) werden in 2025 ruim 3000 vreemdelingen vastgezet. Daarvan was 89 procent man. Ook gezinnen zitten in bewaring, maar voor maximaal twee weken.

'Hoog niveau van geweld'

Het comité zag in het detentiecentrum voor vreemdelingen in Rotterdam een oververtegenwoordiging van mensen met complexe problemen, zowel fysieke als mentale, en gedetineerden die kampten met een verslaving. Volgens het CPT is de zorg voor hen ondermaats.

"Dit draagt bij aan het hoge niveau van geweld tussen gedetineerden onderling en de frequente inzet van het Intern Bijstandsteam (IBT)", staat in het rapport. Een intern bijstandsteam is een speciale, getrainde eenheid binnen een gevangenis voor calamiteiten.

Het is al langer bekend dat het detentiecentrum in Rotterdam kampt met een personeelstekort. Hierdoor moet het centrum soms uitgeprocedeerde asielzoekers weren omdat het te vol is, bleek eerder uit onderzoek van NRC.

Ook in de PI in Ter Apel zag het comité veel mensen met psychische problemen en verslavingen, voor wie te weinig zorg en aandacht was. De inrichting van de speciale opvang voor kwetsbaren binnen de PI is volgens het comité ook niet geschikt. Dat komt doordat de opvang te groot is, door de gedeelde ruimtes met de reguliere afdeling en het gebrek aan voldoende gekwalificeerd personeel.

Klachtrecht

Het comité is kritisch op de klachtenafhandeling in de Nederlandse detentiecentra voor vreemdelingen. Door een toenemend aantal klachten staat dat systeem nu onder druk. Dat komt onder meer door een personeelstekort. "Het traject van indiening tot eindbeslissing van een klacht kan vaak meerdere maanden in beslag nemen", aldus het comité.

Vreemdelingen die vastzitten kunnen een klacht indienen over de leefomstandigheden of medische zorg in de detentiecentra, op basis van het klachtrecht. Het comité vindt dat de procedures daarvan sneller moeten, zodat dat recht in de praktijk ook echt werkt.

Psychologen

In een reactie op het rapport laat de Nederlandse regering aan persbureau ANP weten dat in Rotterdam de mentale gezondheid van gedetineerden de aandacht heeft. Er wordt gewerkt aan de werving van medisch personeel, maar door krapte op de arbeidsmarkt is het lastig om gekwalificeerde mensen aan te nemen, met name psychologen. Ook in Ter Apel wordt volgens de regering geprobeerd de medische dienst uit te breiden en de speciale afdeling voor kwetsbaren te verbeteren.

De NS bevestigt dat er woensdagochtend 24 juni tussen 04.00 en 08.00 uur in het hele land geen treinen rijden. Vakbond FNV heeft voor die ochtend een staking aangekondigd. Ook werknemers in het bus-, tram- en metrovervoer staken.

Na de staking in de vroege ochtend moet de NS de dienstregeling weer opstarten. Daardoor kunnen reizigers ook de rest van de ochtend te maken krijgen met treinen die niet rijden of vertraagd zijn. Vervangend vervoer aanbieden is niet mogelijk, stelt de NS, omdat daarvoor niet genoeg bussen beschikbaar zijn.

De zogenoemde Airportsprinter tussen Amsterdam Centraal, Schiphol en Hoofddorp rijdt tijdens de staking wel, net als de Eurostar naar Londen en Parijs voor reizigers met een reservering.

Meer verstoringen

De vakbond stelt dat andere vervoerders woensdagochtend ook niet rijden. Arriva zegt tegen persbureau ANP nog niet te weten wat de impact van de staking wordt, omdat niet duidelijk is hoeveel medewerkers staken. "We rijden wat we kunnen rijden", zegt een woordvoerder, die verwacht dat de vervoerder vanaf 08.30 uur weer volgens de dienstregeling rijdt.

Het GVB in Amsterdam en de RET in Rotterdam beginnen pas na 08.00 uur met rijden. In beide steden moeten reizigers rekening houden met verstoringen tot later in de ochtend. Transdev, het vervoersbedrijf achter onder meer Connexxion, zegt nog "druk in vergadering" te zijn over de gevolgen van de staking voor de dienstregeling.

FNV had de staking vorige maand al aangekondigd. De staking richt zich tegen bezuinigingen op de sociale zekerheid, zoals het inkorten van de WW en het versoberen van de WIA, de uitkering voor langdurig zieken. Ook tegen het versneld verhogen van de AOW-leeftijd zou gestaakt worden, maar dat kabinetsplan is van tafel.

De gemeenteraad van Katwijk heeft een voorlopig positief advies gegeven over de bouwplannen voor een grote medicijnfabriek van de Amerikaanse farmaceut Eli Lilly. Een ruime meerderheid stemde kort na middernacht in met de vergunningaanvraag, waar nu iedereen op kan reageren. In het najaar volgt een definitief besluit.

Enkele uren voor de raadsvergadering bereikten het Rijk, de provincie Zuid-Holland en de gemeente Katwijk een akkoord over onder meer de financiële voorwaarden. De overheden investeren gezamenlijk ruim 100 miljoen euro in de bereikbaarheid van het gebied.

Er komt niet alleen een productielocatie van Eli Lilly, maar ook duizenden woningen. Minimaal de helft van die woningen moet in de categorie 'betaalbaar' komen. Daarmee kwamen het Rijk en de provincie, die samen 72 miljoen euro inleggen, tegemoet aan een harde eis die de gemeenteraad had gesteld.

Intussen is de grond al bouwklaar gemaakt, zijn kassen gesloopt en bewoners uitgekocht. De fabriek komt bij het Leiden Bioscience Park. Het terrein valt onder de gemeente Katwijk.

Hoogopgeleid

Eli Lilly heeft productielocaties in Duitsland, Frankrijk, Ierland, Italië, Spanje. Daar moet binnenkort de fabriek bij het Leiden Bioscience Park bij komen.

Het bedrijf koos voor die plek vanwege de goede bereikbaarheid, met de Rotterdamse haven en luchthaven Schiphol in de buurt. Daarnaast wonen er veel hoogopgeleide arbeidskrachten in het gebied.

In de Nederlandse fabriek moeten uiteindelijk geneesmiddelen worden gemaakt voor diabetes, obesitas, hart- en vaataandoeningen, oncologie, immunologie en neuroscience. "Genoeg voor de hele wereld", zei de topman van Eli Lilly Dave Ricks eerder.

Een van de belangrijkste middelen die het bedrijf hier wil produceren is het afvalmedicijn Mounjaro. Hiermee wil Eli Lilly het Deense Novo Nordisk beconcurreren. Dat bedrijf maakt het populaire afslankmiddel Ozempic.

Boost

De overheid is enthousiast over het plan. Toen de komst van de medicijnfabriek vorig jaar november werd gepresenteerd, noemde toenmalig minister van Economische Zaken Vincent Karremans het "een enorme boost" voor de regionale en nationale economie.

De Katwijkse gemeenteraad reageerde in eerste instantie gemengd. De meeste partijen denken dat de komst van Eli Lilly werkgelegenheid oplevert en economisch interessant is. Maar ze uitten ook bezwaren. Door de komst van duizenden nieuwe woningen wordt het drukker op de lokale wegen, waar nu al regelmatig files staan.

Daarnaast spraken lokale bestuurders de vrees uit dat de fabriek de recreatie op het Valkenburgse Meer belemmert. En er zijn zorgen over het hoge waterverbruik van de fabriek en de effecten op het milieu.

Begin juni gaf de gemeenteraad aan bereid te zijn voorlopig voor de komst van de Amerikaanse farmaceut te stemmen. Wel moest er voor de stemming meer duidelijkheid komen vanuit het Rijk over de aanpak en financiering van de verkeersknelpunten.

Een 17-jarige jongen is veroordeeld tot twee jaar jeugddetentie en jeugd-tbs voor het doodschieten van de 17-jarige Rivaldo in Amsterdam. Dat is de maximale straf die de verdachte opgelegd kon krijgen en is gelijk aan de eis van het Openbaar Ministerie.

Het slachtoffer werd vorig jaar augustus neergeschoten op een voetbalveldje in stadsdeel Zuidoost. De 17-jarige werd onderweg naar het ziekenhuis nog gereanimeerd, maar hij overleed aan zijn verwondingen. Een dag later werd de destijds 16-jarige verdachte aangehouden.

Gestolen ketting

Uit onderzoek is gebleken dat een gestolen ketting de aanleiding was voor het schietincident. Een uur daarvoor werd een vriend van Rivaldo in de buurt van het voetbalveldje beroofd van zijn ketting. Vervolgens doken er op sociale media foto's op waarop de latere schutter met de ketting te zien was.

Uit chatgesprekken blijkt dat Rivaldo daarna de jongen zocht om de ketting terug te krijgen. Die jongen ging vervolgens met twee anderen terug naar het voetbalveldje en begon daar ruzie te maken met het slachtoffer, waarna er werd geschoten.

De veroordeelde jongen heeft altijd ontkend, maar de rechtbank acht bewezen dat hij degene was die Rivaldo heeft doodgeschoten. Volgens de rechters blijkt dit onder meer uit camerabeelden uit de omgeving. De schietpartij zelf was daar niet op te zien, maar de momenten net daarvoor en daarna wel.

Geen openheid van zaken

De rechtbank rekent het de jongen zwaar aan dat hij "op geen enkele wijze" openheid van zaken wilde geven. De rechtbank verwijst naar "de heersende zwijgcultuur in de wijk" en noemt het "een verdrietige constatering" dat er mensen bij de schietpartij aanwezig waren en mogelijk meer wisten, maar niet met de politie hebben willen praten.

Nabestaanden blijven daardoor achter met onbeantwoorde vragen, aldus de rechter. Ook benadrukt de rechter dat het voor de buurt een ingrijpende gebeurtenis is geweest. De dood van Rivaldo maakte veel los, schrijft stadszender AT5. Tijdens een buurtbijeenkomst kort erna kwamen veel mensen samen om te rouwen en hun steun te betuigen aan de familie.

Meerdere strafbare feiten

De veroordeelde jongen heeft zich voorafgaand aan het doodschieten van Rivaldo ook schuldig gemaakt aan een ander misdrijf. Zo had hij een week eerder samen met anderen een man in Amstelveen met veel geweld en onder bedreiging van vuurwapens belaagd bij zijn huis met het idee zijn woning binnen te vallen.

Deskundigen hebben de verdachte onderzocht en concluderen dat hij een beperkt empathisch vermogen en een gebrekkige gewetensfunctie heeft. Zij achten de kans op herhaling groot.

Maximale straf

De rechtbank oordeelt dat "gelet op de ernst van de feiten" alleen een maximale straf passend is. Omdat de verdachte tijdens het plegen van de feiten 16 jaar oud was, kan de rechtbank maximaal 2 jaar jeugdgevangenis en jeugd-tbs opleggen.

"De verdachte heeft gezien zijn problematiek langdurig en intensief behandeling nodig om tot een positieve gedragsverandering te komen", aldus de rechtbank.

Nederland is op weg om de doelstellingen van het Schone Lucht Akkoord te halen. In een tussenrapportage meldt het RIVM dat als alle voorgenomen plannen worden uitgevoerd, de gezondheidswinst groter is dan twee jaar geleden nog werd verwacht.

Gemeentes, provincies en het Rijk spraken in 2020 af meer te doen tegen fijnstof en stikstofoxide in de lucht. Er zou gekeken worden hoe de uitstoot kon worden teruggebracht van huishoudens, de industrie, het verkeer en de landbouw. Er werd bijvoorbeeld ingezet op het terugdringen van vervuilende dieselaggregaten, nieuwe emissie-eisen voor fabrieken en strengere normen voor voertuigen.

Door dat soort maatregelen blijft de gemiddelde Nederlander straks 4 maanden langer leven ten opzichte van ijkjaar 2016, toen volgens het RIVM Nederlanders gemiddeld 9,5 maanden eerder stierven als gevolg van vervuilde lucht. Naar verwachting zullen er ook minder gevallen van kinderastma en hart- en vaatziekten zijn.

Elektrische auto's

Het RIVM berekent elke twee jaar hoeveel winst in levensverwachting er wordt geboekt met de voorgestelde plannen. Hoofddoel was om de verloren tijd door vervuilde lucht in 2023 met de helft terug te dringen. In 2024 waarschuwde het RIVM nog dat dat net niet gehaald zou worden: in plaats van 50 procent gezondheidswinst dreigde het resultaat slechts 46 procent te zijn.

Met vier maanden extra komt de verwachting van dit jaar uit op 55 procent. Dat het streven nu wel gehaald wordt, komt deels doordat er sneller meer elektrische auto's worden gekocht dan eerder geraamd. Daarnaast is ook een verbeterde rekenmethode gebruikt die gunstiger uitvalt. Al met al is de uitstoot van stikstofoxiden in 2030 ongeveer 8 procent lager dan aanvankelijk gedacht.

Het RIVM waarschuwt wel dat stikstofdioxiden gevaarlijker zijn dan eerder werd aangenomen. Bovendien zal Nederland in 2030 nog niet overal voldoen aan strengere Europese normen die dan ook gaan gelden. Voor plekken als Schiphol, de Rijnmond en langs verschillende snelwegen zijn daarvoor extra maatregelen nodig.

Een besparing op de lange termijn van 6,5 miljard euro, dat wil het kabinet-Jetten voor elkaar krijgen door te bezuinigen op de sociale zekerheid. De vakbonden zijn boos, maar ook de werkgevers vinden de plannen te rigoureus.

Staken moeten het kabinet op andere gedachten brengen: zolang minister Vijlbrief zijn plannen niet van tafel haalt, gaat de vakbond niet in gesprek. Toch praten werkgevers en werknemers wel degelijk door over wat er wel kan worden aangepast aan de sociale zekerheid.

Vier vragen en antwoorden over staken en polderen tegelijkertijd.

Wat staat er op het spel?

Het kabinet vindt dat het sociale stelsel te duur wordt. Daarom hebben D66, VVD en CDA afspraken gemaakt over bezuinigingen op AOW, WW en WIA. De AOW-leeftijd zou sneller omhoog moeten. De werkloosheidsuitkering (WW) wordt verkort van twee naar één jaar en het dagloon waarmee de hoogte van de arbeidsongeschiktheidsuitkering (WIA) wordt bepaald, gaat omlaag.

Onacceptabel, zeggen de vakbonden. Bij het kennismakingsgesprek met het kabinet liepen ze meteen weg. Inmiddels heeft minister Vijlbrief van Sociale Zaken een streep gezet door de snellere verhoging van de AOW-leeftijd. Wat betreft de WW en de WIA zegt hij open te staat voor alternatieve kostenbesparingen.

Werkgevers zien aanknopingspunten om verder te praten. De vakbonden niet, omdat de bezuinigingen nog wel in de begroting staan. Daarom wordt er gestaakt. Eerst op maandag 22 juni, een paar uurtjes op Schiphol. Daarna volgen in die week regionale acties in zes grotere steden en in de ochtend van woensdag 24 juni wordt landelijk het openbaar vervoer platgelegd.

Wie praat nu met wie?

Tegelijkertijd gaan de gesprekken tussen vakbonden en werkgevers wel gewoon door. Zowel de vakbonden FNV, CNV en VCP als de werkgeversorganisatie blijven vaag over waar en wanneer die gesprekken gepland staan.

De sociale partners willen niet te veel lading geven aan het overleg. Ze willen zich niet in de positie laten dwingen waarbij ze verantwoordelijk worden voor het gat in de begroting van de minister, blijkt uit een rondgang.

Dat de voorzitters op dit moment niet spreken met het kabinet betekent overigens niet dat er een hoog hek tussen de polder en de politiek is opgetrokken. Afgesproken is dat het ministerie informatie en ambtelijke bijstand verstrekt als de werkgevers en werknemers daar behoefte aan hebben. Ook praten de sociale partners gewoon nog met de individuele fracties in de Tweede Kamer.

Waar praten ze dan over?

Gedeelde zorgen over de Nederlandse economie vormen een startpunt van overleg, blijk na een etentje van FNV-voorzitter Spekman en VNO-NCW-voorzitter Van Oostrom. Werkgevers maken zich zorgen over het verdienvermogen van Nederland, werknemers over wat dit betekent voor banen.

Van Oostrom zegt in meerdere interviews dat bij ontslag iemand sneller moet worden geholpen aan nieuw, passend werk. Hoewel de vakbonden vinden dat het wel meevalt met het aantal mensen in de WW lijken ze hier best over te willen praten. Ze wijzen naar polderafspraken uit 2021 over de werk-naar-werkroute die langdurige werkloosheid moet voorkomen.

Ook is eerder afgesproken dat werkgevers, na langdurig uitval door ziekte, actief moeten helpen bij reïntegreren, intern of bij een andere werkgever. Door snelle kabinetswisselingen is het plan nooit uitgewerkt. Wel staat het nu weer in het coalitieakkoord.

Ook moeten deze afspraken voorkomen dat werkgevers bij een ontslag een transitievergoeding moeten betalen. Over die transitievergoeding is nu veel te doen. Nu compenseert de overheid die vergoeding nog na twee jaar ziekte, maar dit stopt per 2027.

Werkgevers willen liever helemaal af van de transitievergoeding. Vakbond CNV heeft er begrip voor dat dit met name voor kleine bedrijven duur is en wil dat het kabinet het blijft compenseren. Daarmee lijkt het onderwerp op de agenda te staan bij de gesprekken tussen werkgevers en werknemers.

Wat doet het kabinet nu dan?

Dat werkt zelfstandig verder aan nieuwe voorstellen om de bonden nog voor de zomervakantie weer aan tafel te krijgen. Het is nog niet te zeggen of in die alternatieve plannen minder bezuinigingen staan, al heeft het kabinet wel laten doorschemeren daartoe bereid te zijn. Wel is achter de schermen te horen dat die voorstellen pas na de actiedag van 24 juni zullen komen.

Daarnaast probeert het minderheidskabinet op zijn minst een deel van de oppositie achter zijn plannen te krijgen. Om dat voor elkaar te krijgen gaan premier Jetten en minister Heinen van Financiën over anderhalve week beginnen met een ronde langs verschillende (oppositie)fracties om te vragen wat daarvoor nodig is.

Tegelijkertijd valt in Den Haag ook te horen dat er nog tijd is. De grotere bezuinigingen staan pas in de boeken voor 2028 en later. Dus ja, er is steun nodig voor de begrotingen van volgend jaar, maar een groot polderakkoord kan later ook nog.

Schoenontwerper Jan Jansen is op 85-jarige leeftijd overleden, meldt een vriend van de familie aan persbureau ANP. Jansen stond bekend als een van de meest vernieuwende modeontwerpers en ontving daarvoor verscheidene prijzen.

Zijn schoenen werden nationaal en internationaal geroemd. Ze vielen op door hun materialen, kleuren en ontwerpen.

Jan Jansen werd in 1941 geboren in Nijmegen. Zijn vader werkte in een schoenenfabriek. Daar zette de ontwerper zijn eerste stappen in het vak.

Op zijn negentiende ontwierp hij zijn eerste schoen, die hij 'Me' noemde. In 1964 opende hij een klein atelier in Amsterdam waar hij schoenen met de hand maakte. Daarna groeide hij uit tot een van de beroemdste Nederlandse schoenenontwerpers met creaties zoals de Bamboeschoen, waarbij hij bamboe gebruikte in de hak. Die schoen was zijn favoriet omdat hij in 1973 daarmee de wereldpers haalde.

Modejournalist Lisa Goudsmit schreef in 2013 het boek De schoen van Jan Jansen en maakte ook een tentoonstelling over zijn werk. Ze omschrijft hem tegen de NOS als "een ontzettend lieve, hartelijke, geduldige, creatief geniale man". Ook noemt zij hem "een man met pretoogjes. Daar moest ik meteen aan denken eigenlijk."

Gekopieerd

Jansens grote inspiratiebron was zijn vrouw en muze Tonny. Over haar zei hij: "Originaliteit is mijn kracht, ik werk altijd op mijn intuïtie. Maar Tonny, die ziet precies welke ontwerpen het goed gaan doen in de markt."

Jansens schoenen waren ook commercieel een succes. Dat had ook een keerzijde, want veel van zijn ontwerpen werden gekopieerd door grote modehuizen. "Ik ben misschien wel de meest gekopieerde schoenenontwerper ter wereld", zei Jansen in een interview.

Goudsmit noemt de ontwerpen van Jansen "een soort lopende kunstwerken" die zich bevinden "op het snijvlak van mode, kunst en design. Ze waren een vorm van toegepaste kunst, maar ook gebruiksvoorwerpen. Zijn schoenen liepen ook gewoon heel lekker".

Volgens de Nederlandse ontwerper moeten schoenen niet alleen mooi zijn, maar ook functioneel. "Op een schoen moet je kunnen lopen. Binnen die beperking probeer ik altijd om iets te maken dat nog nooit door iemand anders is gedaan", staat op zijn site.

Volgens Goudsmit had Jansen altijd oog voor het ergonomische karakter van schoenen. De Woody, Jansens moderne variant op de Nederlandse klomp, groeide uit tot een van zijn bekendste ontwerpen. "In de jaren 70 heeft menig kind daar op gelopen. Mensen kwamen nog heel vaak naar hem toe om te zeggen dat ze vroeger op die klompjes hebben gelopen.

Goudsmit was gastcurator van een tentoonstelling in Museum Jan in Amstelveen over de carrière van Jansen, die ruim zestig jaar besloeg. In die tijd ontwierp hij ruim 4000 schoenen. Een natuurlijke opvolger in de ontwerpwereld ziet Goudsmit niet meteen: "Ik zou niet willen zeggen: iemand neemt het stokje over. Hij was echt uniek in zijn soort. Ik denk niet dat je hem zo makkelijk kan opvolgen".

Jan Jansen overleed thuis in Amsterdam aan de gevolgen van kanker.

Na jarenlang onderhandelen en voorbereiden treedt vandaag het Europese asiel- en migratiepact in werking. Het doel is om het aantal migranten dat illegaal de EU binnenkomt omlaag te brengen en meer controle te krijgen over de mensen die voor asiel naar Europa komen.

Wat verandert er in Nederland?

De IND, de organisatie die beoordeelt of een asielzoeker in Nederland mag blijven, gaat anders werken. Zij moeten asielaanvragen binnen een half jaar afhandelen. Nu duurt die procedure vaak zo'n twee jaar. Om dat voor elkaar te krijgen heeft de IND de procedure versimpeld.

Zo moeten asielzoekers zelf eerst vragen over hun aanmelding beantwoorden op een tablet, zijn er geen verplichte gezondheidschecks meer en moeten asielzoekers direct naar de rechter wanneer ze het niet eens zijn met de beslissing van de IND. Critici vrezen dat de nieuwe werkzijde tot veel meer procedures bij de rechter gaat leiden.

De nieuwe werkwijze heeft ook een grote impact op asielzoekers die nu al in Nederland wachten op een beslissing. Omdat de IND wil voorkomen dat ze onder de nieuwe regels meteen achterstanden oploopt, krijgen asielzoekers die vanaf vandaag een asielverzoek indienen voorrang. Asielzoekers die al een procedure hebben lopen, moeten daarom extra lang wachten. Het kabinet wil die wachttijd beperken tot maximaal drie jaar. Daarnaast voert Nederland, los van het migratiepact, het tweestatusstelsel in.

Wat verandert er voor Ter Apel?

Het is nog onduidelijk of het pact snel tot minder drukte in Ter Apel gaat leiden. In theorie is dat wel zo. Migranten moeten de asielprocedure namelijk voornamelijk aan de buitengrenzen van de Europese Unie gaan doorlopen, in bijvoorbeeld Griekenland of Italië. Nederland heeft met Schiphol ook een buitengrens, maar daar komen over het algemeen weinig mensen aan die op zoek zijn naar asiel.

Of het in de praktijk ook zo zal uitpakken, moet blijken. Daarvoor is het van belang dat de landen aan de buitengrenzen van de EU voorkomen dat asielzoekers doorreizen. Mocht dat toch gebeuren, dan kan Nederland die asielzoekers terugsturen naar het land waar zij de EU binnenkwamen. Dat land is verantwoordelijk voor de asielprocedure.

Deze regel bestaat al jaren, maar zuidelijke EU-landen weigeren migranten terug te nemen, omdat zij als grenslanden al heel veel asielzoekers opvangen. Maar onder het nieuwe migratiepact wordt deze afspraak nieuw leven ingeblazen. De landen aan de buitengrens van de EU zijn in eerste instantie weer verantwoordelijk voor de asielprocedure.

Daar staat tegenover dat de overige EU-lidstaten hulp moeten bieden aan die landen (Griekenland, Cyprus, Italië, Spanje). Die hulp bestaat uit het overnemen van asielzoekers of het bieden van financiële steun. Nederland kiest voor de financiële steun. Enkele andere landen, zoals Duitsland, zijn wel bereid asielzoekers over te nemen.

Het is een van de kwetsbare onderdelen van het migratiepact: als het aantal migranten dat naar de EU komt komende jaren toeneemt, is het de vraag of genoeg lidstaten bereid zijn de grenslanden te ontlasten. Als hulp uitblijft, ontbreekt voor de grenslanden de prikkel om asielzoekers zorgvuldig te registreren en te voorkomen dat ze doorreizen naar andere EU-landen.

Wat verandert er voor asielzoekers?

Asielzoekers die aankomen in bijvoorbeeld Cyprus of Griekenland krijgen te maken met snelle procedures aan de grens. Ze ondergaan eerst een veiligheidsscreening. Hun gegevens worden opgeslagen in een databank. Op basis van de screening wordt besloten of de asielzoekers een reële kans hebben op asiel. Als dat zo is, belanden ze in de normale asielprocedure.

Degenen die weinig kans maken, komen in een extra snelle procedure terecht van maximaal twaalf weken. Zij moeten die procedure afwachten in gesloten centra. Als ze niet mogen blijven, moeten ze terugkeren naar hun land van herkomst. Die terugkeer is een andere kwetsbaarheid in het pact. Op dit moment lukt het EU-landen maar heel beperkt om uitgeprocedeerde asielzoekers terug te sturen. Veel landen weigeren migranten terug te nemen.

Later dit jaar gaan er ook nieuwe Europese regels gelden om die terugkeercijfers omhoog te krijgen. Het geeft EU-landen onder meer de optie afgewezen asielzoekers naar 'terugkeerhubs', uitzetcentra buiten de EU, te sturen. Afspraken over zulke uitzetcentra zijn er nog niet.

Ook wil de EU meer afspraken maken met landen waar veel migranten vandaan komen, zodat zij afgewezen asielzoekers toch willen terugnemen. De EU voert daar nu zelfs met de Taliban gesprekken over. Maar zolang het onvoldoende lukt mensen terug te sturen, is het de vraag in hoeverre het migratiepact succesvol kan zijn.

Wat staat er in het migratiepact? In deze video wordt het uitgelegd:

Het treinverkeer rond Utrecht Centraal is hervat, nadat blikseminslagen vanmiddag tot vertragingen hadden geleid.

Tussen Utrecht Centraal en Amsterdam Centraal/Schiphol lag het treinverkeer enige tijd stil, inmiddels is het weer opgestart. Alleen tussen Breukelen en Utrecht Centraal rijden er minder treinen. Dat zal volgens de NS zeker tot 16.00 uur duren.

Er was ook vertraging op het traject tussen Utrecht en Eindhoven. De treinen rijden daar weer.

Inslag bij verkeersleidingspost

Op twee plekken was het spoor geraakt door de bliksem. Rond 11.00 uur sloeg tussen Utrecht Centraal en Breukelen de bliksem in, schrijft RTV Utrecht. Het was vlak bij een verkeersleidingpost, waar het personeel de inslag zag gebeuren. Op die plek konden op twee sporen nog wel treinen rijden. Voor de andere twee sporen moest nog gekeken worden hoe groot de schade was.

Door de inslag kwam een trein op het traject stil te staan. De bliksem is niet op de trein ingeslagen.

Later was er ook een blikseminslag tussen de stations Driebergen-Zeist en Utrecht Vaartsche Rijn. Ook daar reden minder treinen. De beperkingen zijn inmiddels voorbij.

Zo reageerden reizigers op Utrecht Centraal op de overlast:

Het KNMI heeft voor het midden en oosten van het land code geel afgegeven vanwege onweersbuien, mogelijk met hagel en windstoten. In de loop van de middag worden de buien vanuit het westen minder, in het oosten duurt het nog tot laat in de avond.

Op de site van de NS is de actuele situatie op het spoor te volgen.

De politie Amsterdam heeft een man opgepakt die ervan wordt verdacht de zoon van Parool-columnist Yesim Candan met een kettingslot verwond te hebben.

De 35-jarige man uit Amstelveen werd vandaag opgepakt, meldt de politie. De minderjarige zoon van Candan werd vorige week dinsdag onder een tunneltje aan de Parnassusweg in Amsterdam-Zuid belaagd door een man op een scooter. Die sloeg hem op zijn bovenlijf met een zwaar kettingslot en reed vervolgens weg.

Verhoord

De verdachte zit vast en wordt verhoord. De politie onderzoekt of er een verband is met een column die Candan schreef na agressie tijdens een voetbalwedstrijd tussen amateurclubs AFC en De Dijk. Na publicatie van de column ontving Het Parool een dreigbrief waarin ook haar zoon werd genoemd.

Candan laat in Het Parool weten opgelucht te zijn door de aanhouding. "Ik ben zo blij. Ik heb amper geslapen sinds het gebeurd is. De afgelopen week heb ik veel steun gevoeld van de politie, die zich heel hard heeft ingezet om hem te pakken. En ook van burgemeester Halsema, die mij vanochtend nog heeft gebeld."

Steun Halsema

In haar column schreef Candan over een groep jongens van De Dijk die na het toekennen van een penalty aan AFC op een vrouwelijke scheidsrechter afstormden en haar uitmaakten voor "kankerlijer". Dat zou volgens Candan meer zijn dan een losstaand incident. "Dit gaat over iets groters: over respect, opvoeding en de manier waarop jongens leren omgaan met autoriteit en met vrouwen. En ja, het schuurt om dit te benoemen, maar de tegenpartij was een multicultureel team."

"Dat zegt op zichzelf niets over normen of gedrag. Juist daarom is het zo tragisch wanneer een groep jongens zich op deze manier gedraagt tegenover een vrouwelijke scheidsrechter, want daarmee bevestigen ze precies de vooroordelen en stigma's waar biculturele jongeren al jaren tegen vechten. Dat is niet alleen schadelijk voor het voetbal, maar voor alle jongeren met dezelfde achtergrond."

Halsema nam het direct na de mishandeling op voor Candan en noemde de mishandeling op sociale media "afschuwelijk en onverteerbaar". "In haar column pleit Yesim Candan voor respect en fatsoen. In plaats daarvan wordt haar zoon mishandeld, mogelijk om de moeder het zwijgen op te leggen."

Door een landelijke storing in de interne systemen van de Koninklijke Marechaussee konden reizigers vandaag urenlang geen noodpaspoort aanvragen.

Dat betekende dat mensen die vanmiddag op de luchthaven ontdekten dat ze niet over een geldig paspoort beschikten, niet konden reizen. "Er is namelijk geen alternatief", zei een marechaussee-woordvoerder.

De storing begon rond 14.00 uur en was na ongeveer vijf uur verholpen. De oorzaak en wat er precies aan de hand was, heeft de marechaussee niet gecommuniceerd.

Vorig jaar gaf de marechaussee ruim 15.000 noodpaspoorten uit. Dat komt neer op ruim veertig nooddocumenten per dag.

Paar plekken

De aanvraag van zo'n paspoort kan maar op een paar plekken in Nederland worden gedaan: op de luchthavens Schiphol, Eindhoven, Rotterdam, Groningen en Maastricht en in de veerboothaven van IJmuiden.

Een van de vandaag veroordeelde daders van de kunstroof in het Drents Museum blijkt een bedrijf te hebben opgericht dat kleding verkoopt die verwijst naar de roof. Dat schrijven het Dagblad van het Noorden en RTV Drenthe.

"Mijn naam is Douglas Chesley W. Misschien hebben jullie gehoord over de verhalen rondom de gouden helm, maar ik wil er een positieve draai aan geven dus heb ik dit merk opgericht", is te lezen op de website van zijn bedrijf.

In de webshop zijn onder meer T-shirts te koop met daarop een afbeelding van de gouden helm van Cotofenesti, het kroonstuk uit de Roemeense erfgoedcollectie dat uit het museum in Assen werd geroofd.

'Niet in gevangenis opgericht'

De advocaat van W., Dennis Vlielander, zegt tegen de NOS dat de webshop is opgericht door mensen die "dicht bij" zijn cliënt staan. Vlielander benadrukt dat de webshop niet vanuit de gevangenis is opgericht.

Een woordvoerder van het Openbaar Ministerie zegt tegen het Dagblad van het Noorden kennis te hebben genomen van de webshop, maar niet inhoudelijk te willen reageren.

T-shirt in rechtbank

De webshop heeft als postadres het Justitieel Complex Schiphol, waar W. (37) gevangenzit. Hij en twee anderen werden vandaag veroordeeld tot bijna vier jaar cel vanwege hun aandeel in de spectaculaire kunstroof uit het Drents Museum vorig jaar januari.

Tijdens de uitspraak in de rechtbank droeg hij een van de T-shirts die in de webshop worden verkocht. Op het shirt stond 'BOOK ARREST' geschreven met de helm van Cotofenesti erboven. Dat is een verwijzing naar de Roemeense hoofdstad Boekarest, waar de kunstschatten vandaan komen.

Gezwegen over rol

W. heeft altijd gezwegen over zijn rol bij de kunstroof. Uiteindelijk sloten hij en mededader Jan B. een deal met het OM. Ze leverden de gouden helm en twee van de armbanden in en kregen in ruil daarvoor een lagere eis te horen.

De rechtbank ging deels mee met de strafvermindering. Wel viel de straf van 47 maanden cel hoger uit dan de eis van het OM, omdat niet alle gestolen armbanden zijn ingeleverd. Eén gouden armband is nog spoorloos, met een geschatte waarde van 500.000 euro. Daarmee is de schade aan de maatschappij slechts deels hersteld, beargumenteerde de rechter.

Op 18 januari 2025 stijgt er in de Indiase stad Hyderabad een vliegtuig op. Aan boord is 720 kilo 2-MMC, een middel met een stimulerende werking. De bestelling komt aan op Schiphol en de lading wordt vervolgens afgeleverd bij een bedrijf in Noord-Holland.

Het klinkt als een actie van internationale drugscriminelen, maar het was op dat moment volkomen legaal. De NOS en Follow the Money (FTM) achterhaalden ruim 700 van zulke bestellingen van Nederlandse handelaren.

Voor handelaren was het kinderlijk eenvoudig om aan designerdrugs te komen. Per mail laten Indiase fabrieken weten dat ze voornamelijk medicijnen en chemicaliën voor de landbouw maken. Maar uit handelsdata blijkt dat ze ook designerdrugs leverden op bestelling.

Wat zijn designerdrugs?

Designerdrugs, ook wel research chemicals of 'nieuwe psychoactieve stoffen' (NPS), is een verzamelnaam voor middelen die lijken op illegale drugs. Doordat de stoffen lichtjes afwijken van drugs die op de Opiumlijst staan, zijn de middelen (nog) niet verboden. De afgelopen jaren zijn veel nieuwe stoffen toegevoegd aan de Opiumlijst. Die zijn nu dus wel illegaal.

De lading van het vliegtuig dat in januari 2025 van India naar Nederland vliegt, is afkomstig van PSN Medicare. Het Indiase bedrijf is gespecialiseerd in onder meer medicijnontwikkeling, maar uit internationale handelsdata blijkt dat het ook op grote schaal designerdrugs aan Nederlandse bedrijven leverde. De NOS en FTM probeerden meermaals met PSN Medicare in contact te komen, maar het bedrijf reageerde niet op die verzoeken.

Andere fabrieken wilden wel vertellen hoe een internationale designerdrugsbestelling in zijn werk gaat. Een appje was genoeg, schrijft de directeur van het Indiase Ocimum in reactie op de exportlijst die de NOS en FTM aan hem voorleggen. Het verzoek aan het Indiase lab kwam van ene "Mr. Ben", die bemiddeld zou hebben tussen het lab en een Nederlandse handelaar in designerdrugs.

Toen achteraf bleek dat de bestelde stof een psychoactieve werking had, werd de export stopgezet, schrijft de directeur. Of "Mr. Ben" bestaat is niet te controleren. "Al onze gesprekken waren op WhatsApp en het spijt ons te moeten mededelen dat we zijn contactgegevens kwijt zijn", aldus de directeur.

Ook een andere fabriek reageert op de exportlijsten. "Vorig jaar benaderde een aantal Nederlandse klanten ons voor de ontwikkeling van producten die op dat moment legaal waren in Nederland", schrijft de juridische afdeling van Neion Technology. De Nederlandse klanten van die Indiase fabriek importeerden de middelen op legale wijze, benadrukt het bedrijf.

Groothandel in designerdrugs

Terug naar de vlucht. De 2-MMC aan boord is besteld door Trading Affairs, een bv die vaak terugkomt in de lijsten met uit India bestelde designerdrugs. De NOS en FTM hebben meermaals geprobeerd om met de eigenaar van het bedrijf in het contact te komen, maar er kwam geen reactie.

Het bedrijf heeft volgens een rechterlijke uitspraak jarenlang een groothandel in designerdrugs gerund. Uit hetzelfde vonnis blijkt dat de politie meermaals designerdrugs van het bedrijf in beslag heeft genomen. Zo ging het in 2021 om 344 kilo 3-MMC en in 2022 om 400 kilo 3-CMC en 110 kilo N-ethylbutylon. Weer een jaar later werd 83,5 kilo A-PiHP in beslag genomen, beter bekend als flakka.

Toch belette dat het bedrijf niet om tussen 2019 en 2025 bestellingen te blijven doen. De importeur liet in totaal 221 ladingen met designerdrugs overkomen uit India.

Zo ook de 720 kilo 2-MMC die in 2025 vanuit Hyderabad naar Amsterdam werd gevlogen. Importeur Trading Affairs verkocht de stof weer door aan andere handelaren.

Bij welke webshops de 720 kilo 2-MMC precies is terechtgekomen is niet na te gaan, maar de werkwijze van dergelijke online winkels voor designerdrugs is telkens dezelfde. Een webshopeigenaar koopt het middel in en biedt het online aan. De minimale bestelhoeveelheid is een gram. De prijs voor een gram is zo'n 13 euro, terwijl het middel in India niet meer dan 33 cent waard was.

Op de sites wordt geadverteerd voor nieuwe middelen, bijna verboden stoffen worden flink afgeprijsd en kortingsacties moeten klanten aanmoedigen om zo veel mogelijk tegelijk te bestellen.

Wie dat doet, krijgt pillen, poeders en kristallen thuis in de brievenbus. Op de verpakking staat dat de stoffen "niet voor menselijke consumptie" zijn. Zo probeert de verkoper vervolging te voorkomen. Maar uit de vele online reviews blijkt dat de middelen wel degelijk door mensen worden geconsumeerd.

Nederlandse ministeries gaven in de afgelopen vijf jaar vele honderdduizenden euro's uit aan dienstreizen met privétoestellen. Dat blijkt uit een rondvraag van RTL Nieuws. De duurste vlucht staat op naam van Ruben Brekelmans, toenmalig minister van Defensie. Samen met zijn delegatie vloog hij vorig jaar voor ruim 180.000 euro naar Canada.

In totaal heeft het inhuren van privéjets de afgelopen vijf jaar ongeveer 1,8 miljoen euro gekost.

De Nederlandse regering heeft een eigen toestel, de PH-GOV. Ministers kunnen daarvan gebruikmaken bij werkbezoeken in het buitenland. Ook het ministerie van Defensie heeft een eigen vliegtuig, genaamd de Gulfstream.

Als die vliegtuigen niet beschikbaar zijn, dan is het gebruikelijk dat naar lijnvluchten wordt gekeken. Anders kunnen ministeries privévluchten boeken.

Veiligheidsconferentie

De vlucht naar Canada in november 2025 kostte de Nederlandse staat 183.400 euro. Brekelmans reisde met negen anderen af naar de stad Halifax, voor het Internationaal Security Forum.

Tegenover RTL verklaart het ministerie van Defensie dat lijnvluchten naar Canada - die dagelijks vanaf Schiphol vertrekken - niet toereikend waren voor de werktrip, omdat het agenda-technisch niet te combineren viel met onder meer de ministerraad.

SP-leider Dijk reageert verontwaardigd: "Had je die ministerraad dan niet kunnen skippen en een lijnvlucht kunnen boeken? Als je ziet dat mensen niet kunnen rondkomen, dan mag je ook verwachten van ministers en het ministerie dat ze zuinig omgaan met onze belastingcenten."

Irak

Een andere reis die Brekelmans maakte, kostte 170.500 euro. Afgelopen januari vloog hij naar Irak om daar zijn excuses te maken voor een Nederlandse aanval op een IS-'bommenfabriek'. Bij die aanval kwamen veel burgers om het leven. Tijdens diezelfde reis bracht Brekelmans een bezoek aan Nederlandse militairen in de Iraakse stad Erbil.

De privévlucht die na Canada en Irak het meest heeft gekost in de afgelopen vijf jaar, was een trip van minister Yesilgöz van Defensie naar Cyprus. In maart vloog zij voor 92.997 euro naar het fregat Zr. Ms. Evertsen, dat daar voor anker lag. Volgens Yesilgöz kon dat niet op een andere manier, omdat "er geen Easyjets op vliegdekschepen landen".

Reactie ministerie van Defensie

In een reactie tegenover RTL zegt het ministerie van Defensie dat er altijd op de kosten wordt gelet die bewindspersonen maken voor buitenlandse reizen. Externe inhuur zou incidenteel plaatsvinden. Er wordt volgens het ministerie eerst gekeken naar lijnvluchten als reisoptie.

Meest prijzige privévluchten van de regering

De extreemrechtse Israëlische minister van Veiligheid Itamar Ben-Gvir is niet meer welkom op Frans grondgebied. Dat schrijft de Franse minister van Europa en Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot op X.

Het besluit volgt op Ben-Gvirs "onacceptabele acties naar Franse en Europese burgers aan boord van de Global Sumud Flotilla", schrijft Barrot. "We kunnen niet tolereren dat Franse staatsburgers op deze manier worden bedreigd, geïntimideerd of mishandeld, zeker niet door een overheidsfunctionaris."

De Israëlische minister plaatste deze week een video op X van zijn bezoek aan de activisten die door Israël van hun boten waren gehaald. Daarbij schreef hij: "Zo verwelkomen we aanhangers van terrorisme. Welkom in Israël".

Op de beelden is te zien hoe een vrouw met haar handen vastgebonden achter haar rug hardhandig naar de grond wordt gewerkt, nadat ze "Free free Palestine" had geroepen. Daarna komt Ben-Gvir lachend in beeld. Ook is te zien hoe tientallen activisten knielend zitten met hun gezicht tegen de grond en vastgebonden handen achter de rug.

'Mensonterend'

De videobeelden leiden tot geschrokken reacties van Europese leiders: onder meer Portugal, Spanje en Ierland veroordelen Israëls optreden. Premier Jetten noemde het op sociale media "mensonterend". Het kabinet riep de Israëlische ambassadeur op het matje.

De Italiaanse premier Meloni wil excuses voor de slechte behandeling van de opvarenden. "Het is ontoelaatbaar dat deze activisten, onder wie veel Italiaanse burgers, worden onderworpen aan deze schending van de menselijke waardigheid", schreef Meloni op sociale media.

Zowel Meloni als Barrot heeft de EU gevraagd om sancties op te leggen aan Ben-Gvir. De Israëlische premier Netanyahu zegt in een verklaring dat de handelingen van zijn minister "niet stroken met de normen en waarden van Israël".

Geen jurisdictie

De vloot van de Global Sumud Flotilla was met hulpgoederen onderweg naar Gaza met als doel de Israëlische zeeblokkade te doorbreken. De boten werden in internationale wateren tegengehouden en door het Israëlische leger geënterd. Volgens het zeerecht hebben staten op internationale wateren geen jurisdictie en mogen ze dus geen schepen betreden.

Drie Nederlandse opvarenden die deel uitmaakten van de vloot kwamen gisteravond aan op Schiphol. Een van de teruggekeerde opvarenden, Cerisa van Kesteren, zei dat ze op een gegeven moment geen eten en drinken meer kreeg.

Ook zeiden ze dat opvarenden zijn mishandeld door het Israëlische leger. "Er zijn mensen met gebroken ribben en er is iemand van wie twee tanden uit de mond zijn geslagen", zei Jesse van Schaik (21) gisteren tegen de NOS.

Drie Nederlandse opvarenden die deel uitmaakten van de vloot met hulpgoederen voor Gaza zijn vanavond aangekomen op Schiphol. Ze werden eerder deze week door het Israëlische leger in internationale wateren opgepakt en meegenomen naar Israël.

Twee andere Nederlandse opvarenden, BNNVARA-journalist Gijs Sanders en zijn cameraman waren eerder vandaag al geland in Nederland. De twee deden verslag van de tocht naar Gaza. Volgens het journalistieke platform De Marker gaat het "naar omstandigheden goed met hen". "Onze eerste zorg gaat nu uit naar de nazorg voor de journalisten, aldus De Marker.

De activisten werden gisteren Israël uitgezet en overgebracht naar Turkije. Vanaf Istanbul vlogen ze vandaag door naar Amsterdam. Volgens Turkse media zijn 53 opvarenden van de Global Sumud Flotilla naar het ziekenhuis in Istanbul gebracht. 353 activisten zijn voor onderzoek naar een forensisch instituut gebracht.

Documentaire

Cerisa van Kesteren, een van de teruggekeerde opvarenden, zei bij aankomst dat ze heel blij is dat ze weer thuis is en dat haar familie haar stond op te wachten. Over haar ervaring met het Israëlische leger zei ze dat ze op een gegeven moment geen eten en geen drinken meer kreeg. "Ik heb zeker acht uur aan één stuk door op mijn knieën gezeten, met mijn handen achter de rug."

"We hebben afschuwelijke dingen meegemaakt", vertelde Pieter Rambags, een andere deelnemer. Volgens hem is iedereen op het schip waarop hij meevoer mishandeld en moesten ze met zestig mensen slapen in een container. Een woordvoerder van de Nederlandse delegatie van de flotilla gaf eerder al aan dat deelnemers zouden zijn mishandeld nadat Israël hen had gevangengenomen.

De zesde Nederlandse opvarende heeft de vlucht gemist en zal naar verwachting later op de avond naar Nederland terugkeren.

De vloot vertrok op 12 april vanuit Barcelona naar Gaza. Begin deze week enterde het Israëlische leger de boten in internationale wateren, dat is volgens het internationaal recht illegaal. De opvarenden werden tegen hun zin meegenomen naar de haven van de Israëlische plaats Ashdod.

De extreemrechtse Israëlische minister van Veiligheid Ben-Gvir plaatste op sociale media een video van zijn bezoek aan de activisten waar veel kritiek op kwam. Daarop is onder meer te zien hoe een vrouw met haar vastgebonden handen hardhandig tegen de grond wordt gewerkt nadat ze "Free free Palestine" heeft geroepen.

Meerdere landen, waaronder Nederland, hebben de behandeling van de opvarenden door Israël veroordeeld en riepen hun Israëlische ambassadeurs op het matje.

Seksueel geweld

De activisten zijn volgens hun advocaat mishandeld. Zo zouden ze zijn geslagen. Sommige van de activisten die naar het ziekenhuis in Turkije werden gebracht, hadden verwondingen op hun lichaam. Ook zijn er volgens de organisatie van de Global Sumud Flotilla zeker vijftien gevallen van seksueel geweld, waaronder verkrachting, gemeld.

"Er zijn mensen met gebroken ribben en er is iemand van wie twee tanden uit de mond zijn geslagen", vertelde de Nederlandse opvarende Jesse van Schaik (21) gisteren aan de NOS.

Van Schaiks handen zaten zestien uur in handboeien, vertelde ze. Die waren volgens haar "zo strak dat ik het in mijn polsen voelde snijden". "Je bent behandeld als beesten, en je weet dat de Palestijnen erger behandeld worden."

Twee mannen uit Amsterdam en Den Haag zijn maandag opgepakt op verdenking van het faciliteren van "destabiliserende activiteiten gericht tegen de Europese Unie". Dat maakt de Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD) bekend.

Een 57-jarige man uit Amsterdam en een 39-jarige man uit Den Haag zouden onder meer hebben geholpen bij inmenging, cyberaanvallen en het verspreiden van desinformatie vanuit Rusland. En daarmee Europese sancties tegen Rusland hebben omzeild, aldus de FIOD.

De opsporingsdienst doorzocht maandag drie bedrijfspanden in Enschede en Almere en twee datacenters in Dronten en Schiphol Rijk. De FIOD heeft administratie, laptops, telefoons en ruim 800 servers in beslag genomen.

Webhostingbedrijf

In het strafrechtelijk onderzoek staat een webhostingbedrijf centraal dat op 10 februari 2022 werd opgericht, twee weken voor de Russische invasie in Oekraïne. Dat bedrijf werd gebruikt voor aanvallen tegen de Europese Unie, zoals inmenging en cyberaanvallen.

In mei vorig jaar werd het op de Europese sanctielijst geplaatst. Rond dezelfde tijd werd een groot deel van de technische infrastructuur overgeplaatst naar een nieuw opgericht Nederlands bedrijf, volgens de FIOD een dekmantel. De bestuurder van het Nederlandse bedrijf is de 57-jarige verdachte uit Amsterdam.

Een ander Nederlands bedrijf, waarvan de 39-jarige verdachte bestuurder en enig aandeelhouder is, zou het mogelijk hebben gemaakt dat de servers van het eerder genoemde bedrijf verbonden waren met het internet.

De eerste maanden van dit jaar pakten iets minder mensen het vliegtuig dan het jaar ervoor, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Voor het eerst sinds de coronapandemie daalde het aantal passagiers dat in die maanden met het vliegtuig reisde.

In totaal reisden 16,2 miljoen passagiers van januari tot en met maart met het vliegtuig van en naar een van de Nederlandse luchthavens. Daaronder vallen de luchthavens van Rotterdam, Eindhoven, Maastricht, Groningen en Schiphol. In 2025 waren dat er 16,6 miljoen.

Nog steeds gaat het overgrote deel van het luchtvaartverkeer in Nederland via Schiphol. Daar is de afname van het aantal passagiers en vluchten dan ook het grootst. Het aantal passagiers daalde met zo'n 3 procent, het aantal vluchten meer dan 6 procent.

Winters weer en oorlog Midden-Oosten

De afname van het aantal vluchten en luchtvaartpassagiers komt in de eerste plaats door het winterse weer. Door de flinke sneeuwval in de eerste dagen van januari moesten er flink wat vluchten worden geschrapt. Zo werden er op woensdag 7 januari bijna 400 vluchten geschrapt.

Daarnaast waren de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten sterk zichtbaar in de luchtvaart. Na de bombardementen van de VS en Israël op Iran eind februari werd het luchtruim in die regio voor een groot deel gesloten.

Daardoor gingen niet alleen minder vluchten van en naar Israël, Jordanië, Qatar, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, ook het aantal passagiers op de Nederlandse luchthavens nam daarmee af.

Nog altijd is het luchtruim in de regio beperkt open. KLM zegt bijvoorbeeld tot eind juni vluchten naar Dubai, Riyad en Dammam te annuleren.

Een man in een rolstoel is vanmiddag omgekomen op station Amsterdam Bijlmer Arena. Volgens de politie is sprake van een ongeluk, meldt stadsomroep AT5. De man zou zijn aangereden door een trein.

De eerste melding kwam bij de hulpdiensten binnen rond 15.00 uur. Politie, ambulance en brandweer waren snel op de plek van het ongeluk, maar hulp mocht niet meer baten, aldus de politie.

Over de verdere toedracht van het ongeluk is weinig bekend. Ook over de identiteit van het slachtoffer is nog niets bekendgemaakt door de politie.

Druk

Het treinverkeer op het station is helemaal stilgelegd, waardoor er in ieder geval tot 17.45 uur geen treinen rijden tussen Amsterdam en Utrecht, Amsterdam en Rotterdam en Schiphol en Utrecht.

Station Bijlmer Arena is op dit moment slechts gedeeltelijk in gebruik omdat er wordt gewerkt aan het spoor tussen Amsterdam en Utrecht. Om die reden zijn de perrons die wel in gebruik zijn extra druk.

De Nederlandse opvarenden van de vloot die hulpgoederen wilde afleveren in Gaza maar door Israël werd onderschept, worden naar de haven van Ashdod gebracht. Consulaire zaken zegt tegen de moeder van een van hen dat de Israëlische autoriteiten hebben bevestigd dat de activisten vandaag aankomen in de havenstad op zo'n 40 kilometer van Tel Aviv, ruim dertig kilometer van de grens met Gaza.

Het is niet duidelijk hoeveel activisten het zijn en hoe met ze gaat. Het ministerie van Buitenlandse Zaken kon nog niet bevestigen dat de activisten naar de zuidelijke havenstad worden gebracht.

Gisteravond laat stelde de Flotilla-organisatie dat onduidelijk was waar de 428 activisten, onder wie zes Nederlanders, zich bevinden. De opvarenden konden volgens de organisatie geen contact opnemen met hun advocaten en ook werd hun niet de mogelijkheid geboden om consulaire hulp aan te vragen.

De Global Sumud Flotilla had hulpgoederen zoals eten en medicijnen, maar ook babyvoeding en luiers bij zich, zeggen de activisten. Aan boord waren ook brandweermensen en medisch personeel.

Internationale wateren

De vloot vertrok in april vanuit Barcelona. Een deel van de 50 schepen werd voor de kust van Kreta tegengehouden door Israël waarop een kleinere groep boten zondag vanaf Turkije richting Gaza vertrok. Deze groep werd maandag bij Cyprus tegengehouden en boten werden geënterd door het Israëlische leger.

De vaartuigen waren op dat moment in internationale wateren op 250 zeemijl (omgerekend 463 kilometer) van Gaza. Turkije heeft de Israëlische acties veroordeeld en sprak van "een nieuwe daad van piraterij" van Israël.

Bij eerdere aanhoudingen van activisten die meevoeren op de Flotilla-vloot waren meldingen van geweldsincidenten. Betrokkenen stelden dat zij waren geslagen door Israëlische militairen en ook de Nederlandse Osman zei dat hij mishandeld was door de Israëliërs.

Consulaire bijstand

Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken zegt in een brief naar aanleiding van spoedvragen van Van Baarle (Denk) en Piri (GroenLinks-PvdA) dat het kabinet "op de hoogte is van mogelijke geweldsincidenten bij de onderschepping". Maar, zo schreef Berendsen gisteren, "de situatie is nog in ontwikkeling en niet alle feiten zijn bekend."

Hij zegt ook dat de veiligheid van de Nederlandse opvarenden de prioriteit heeft. In de brief staat ook dat het kabinet heeft de Israëlische autoriteiten opgeroepen zich aan het internationaal recht te houden.

Het ministerie zegt geen consulaire hulpverzoeken te hebben ontvangen, maar de vader van de Nederlandse opvarende Jesse van Schaik (21) is kritisch over deze bewering. Volgens hem hebben hij en zijn vrouw sinds de vloot bij Kreta werd aangehouden meermaals contact gezocht met het ministerie voor consulaire hulp.

Gisteren meldde omroep BNNVARA dat journalist Gijs Sanders en diens cameraman, die meevoeren op een van de schepen en verslag deden van de missie, ook waren gearresteerd en meegenomen door het Israëlische leger. Toen was nog onduidelijk wat Israël met de omroepmedewerkers van plan was.

Het laatste contact met de medewerkers was gisteren, zegt een BNNVARA-woordvoerder. De omroep heeft op het moment geen informatie over hoe het met Sanders en de cameraman gaat en weet ook niet waar zij zijn. De omroep staat "nauw in contact met de ambassade en het ministerie van Buitenlandse Zaken" en krijgt een bevestiging als zij zich op een locatie bevinden waar consulaire bijstand mogelijk is.

'Nederland te passief'

De moeder van de 21-jarige Van Schaik maakt zich zorgen over de activisten aan boord, zegt ze tegen de NOS. "Ik heb mijn dochter voor het laatst maandag gesproken en sindsdien niets meer gehoord." Het is volgens haar onduidelijk hoe het met de activisten gaat, omdat het ministerie van Buitenlandse Zaken "toelaat dat Israël geen informatie geeft".

Van Schaik noemt dat "ongehoord". "De contactmogelijkheid die er normaal gesproken altijd is bij een arrestatie in het buitenland, is er nu niet. Na bijna 48 uur weten we nog niks, Israël zegt niks en ook de Nederlandse afdeling consulaire zaken zegt niks te horen."

De moeder vindt dat de Nederlandse regering dit niet zou moeten toestaan. Ze spreekt van ontvoeringen die in strijd zijn met het internationaal recht. "Andere landen zoals Spanje hebben eerdere kidnappings van activisten op de boot direct veroordeeld, maar Nederland verbindt er geen enkele consequentie aan en is veel te passief", vindt ze.