Het kabinet gaat het milieuonderzoek voor nieuwe regels voor Schiphol (opgenomen in het Luchtvaartbesluit) op onderdelen opnieuw bekijken. Dat zei Minister Karremans (VVD) in een debat met de Tweede Kamer. Om welke onderdelen het gaat is nog niet duidelijk.

Karremans werkt aan nieuwe regels voor de luchthaven die in november moeten ingaan. Ze moeten de geluidshinder voor omwonenden verminderen. Ook gaat het om regels over de veiligheid, het gebruik van start- en landingsbanen en de uitstoot van stoffen.

De vraag is of de nieuwe regels doen wat ze beogen. Een onafhankelijke commissie voor de milieueffectrapportage (MER) kwam vier dagen geleden tot de conclusie dat de nieuwe regels niet tot voldoende bescherming van omwonenden leiden.

Voor dit jaar wil het kabinet het aantal vluchten van en naar Schiphol laten groeien naar 478.000. Maar de MER-commissie zegt dat de tussendoelen voor stiller vlieger niet zijn gehaald. Andere mogelijke oplossingen om die doelen wel te behalen, zijn niet onderzocht. Dat kan bijvoorbeeld gaan om 's nachts niet vliegen, anders vliegen of minder. De commissie noemt het milieuonderzoek van het kabinet "onduidelijk en niet compleet".

Onder meer oppositiepartij GroenLinks-PvdA en coalitiepartijen CDA en D66 dringen erop aan dat het kabinet opnieuw naar de tekentafel gaat.

175.0000 omwonenden rond Schiphol ondervinden al heel lang ernstige geluidshinder van de vliegtuigen. Iedere 8 minuten hebben de dorpen rond de luchthaven heftige herrie. Bijna de gehele Kamer wil dat veranderen, maar de manier waarop leidt tot felle discussies. Te veel krimp is volgens sommige partijen schadelijk voor de economie.

Tussen de Partij voor de Dieren en Groep Markuszower kwam het meteen bij het begin van het debat al tot een flinke botsing. PvdD-Kamerlid Kostic wees erop dat sommige omwonenden doodziek zijn van alle overlast van de afgelopen zestien jaar en noemde de situatie "onhoudbaar". Voor mensen en de natuur is het beter als het aantal vluchten flink verminderd wordt, aldus Kostic.

Groep Markuszower-Kamerlid Heutink benadrukte het economische belang van de luchthaven en de duizenden banen in en om Schiphol. Voor flinke krimp pleiten is volgens hem "knettergek". Hij voegde eraan toe dat wat hem betreft de hele bijdrage van Kostic per vliegtuig naar Thailand kon worden gestuurd.

Dat Kostic over "luchtvaarbobo's sprak" was weer tegen het zere been van de VVD. Kostic op haar beurt benadrukte dat rond Schiphol al heel lang de geluidshinderregels worden overtreden en dat dat nu echt moet stoppen. "Dit kan zo echt niet, lieve mensen".

Onder meer GroenLinks-PvdA, D66 en CDA riepen de minister op "zo snel mogelijk met verbeteringen te komen" van het nieuwe luchtvaartbesluit. Ook een nachtelijke sluiting moet wat hen betreft worden overwogen.

Karremans zegde toe ernaar te kijken, maar schetste ook het dilemma. De overlast voor omwonenden moet structureel veranderen en dat beogen de nieuwe regels ook, aldus de minister. Maar in een open economie kun je niet zonder luchtvaart, zei hij ook. Het antwoord is volgens hem dan ook niet stoppen met de luchtvaart, maar verduurzamen. Karremans zei verder dat hij ook de Gezondheidsraad om advies gaat vragen.

Het is vanochtend druk op Schiphol, maar of het net zo druk wordt als gisteren, is nog niet te zeggen. Dat lijkt er voorlopig niet op, volgens een woordvoerder van Schiphol oogt de situatie vooralsnog beheersbaar. "Het ziet er momenteel goed uit: bedrijvig, maar er staan geen extreem lange rijen."

De woordvoerder zegt dat het verdere verloop van de dag zich nog moet uitwijzen. "We kunnen niet vooruitkijken", aldus de woordvoerder. "Maar zoals het er nu uitziet, is het business as usual en wordt het in de loop van de ochtend weer rustiger."

Gisteren ontstonden op Schiphol grote problemen doordat reizigers in meerdere vertrekhallen tot ver achter de incheckbalies stonden te wachten. Enkele honderden mensen misten daardoor hun vlucht. Schiphol sprak van een "lastige opstart" bij de nieuwe organisatie van de beveiliging, gecombineerd met onverwachte onderbezetting en ICT-problemen.

Twee of drie uur wachttijd

Sinds gisteren werkt Schiphol nog met drie beveiligingsbedrijven in plaats van vijf. Volgens de luchthaven moet dat op termijn zorgen voor meer grip op de beveiliging en kortere wachtrijen.

Vakbond FNV meldde echter dat veel beveiligers te laat kwamen doordat zij nog geen toegangspas hadden. Ook zouden meerdere medewerkers zich ziek hebben gemeld vanwege de impact van de nieuwe werkwijze.

Schiphol handhaaft het reisadvies aan passagiers: reizigers voor Europese vluchten wordt aangeraden twee uur van tevoren aanwezig te zijn, voor intercontinentale vluchten geldt een advies van drie uur.

Door de lange wachtrijen op Schiphol hebben vandaag enkele honderden mensen hun vlucht gemist. De gestrande reizigers kunnen via hun luchtvaartmaatschappij een andere vlucht regelen, zegt een woordvoerder van de luchthaven.

Schiphol sluit niet uit dat er morgen weer drukte ontstaat bij de beveiliging. Vandaag stonden reizigers in meerdere vertrekhallen tot ver achter de incheckbalies te wachten. Schiphol zegt "met man en macht" te hebben gewerkt om de rijen weg te werken. In de loop van de avond nam de drukte af.

De woordvoerder van de luchthaven zegt dat er morgen voldoende bezetting is bij de veiligheidscontrole, maar houdt wel rekening met nieuwe "onvoorziene omstandigheden met personeel".

Schiphol werkt sinds vandaag niet meer met vijf maar met drie beveiligingsbedrijven, waar de luchthaven zelf een aandeel in heeft. Hiervoor is gekozen omdat de luchthaven meer controle op de beveiliging wilde hebben om zo juist lange wachtrijen te voorkomen. Door deze wijziging kregen 5000 beveiligers een nieuwe werkgever.

Te laat en ziek

Veel securitymedewerkers hadden vandaag echter nog geen toegangspas en kwamen hierdoor te laat op het werk. Ook hadden veel beveiligers zich ziekgemeld vanwege de impact die de nieuwe werkwijze op hun persoonlijk leven heeft, zegt vakbond FNV.

Schiphol zelf spreekt van "een lastige opstart" en "een samenloop van omstandigheden, met name door onverwachte onderbezetting van beveiligers en ICT-problemen in de ochtend".

Op Schiphol staan al de hele dag lange rijen voor de beveilingscontrole. De luchthaven waarschuwt voor langere wachttijden en raadt aan op tijd naar Schiphol te komen. Er is extra personeel ingezet om mensen te woord te staan.

Oorzaak van de lange wachttijden is dat Schiphol is overgestapt op andere beveiligingsbedrijven. Sinds vandaag werkt de luchthaven met drie beveiligingsbedrijven in plaats van vijf. De nieuwe beveiligingsbedrijven zijn vennootschappen waarin Schiphol een belang heeft, zodat de luchthaven meer grip heeft op de beveiliging. Hierdoor hebben veel van de bijna 5000 beveiligers een nieuwe werkgever.

Medewerkers moesten daardoor vanmorgen een nieuwe pas aanvragen, zegt Serda Karabulut, bestuurder bij vakbond FNV. Daardoor konden ze niet meteen door naar hun werkplek en kwamen ze te laat. Daarnaast meldden veel medewerkers zich ziek, vanwege de impact die deze overstap op hen gaat hebben, aldus Karabulut.

De medewerkers vrezen volgens Karabulut dat hun vakantiedagen worden afgewezen, ziekmeldingen niet worden geaccepteerd, en andere negatieve gevolgen van een nieuwe roostersystematiek voor hun persoonlijk leven.

Schiphol zegt zelf in een statement dat het "een lastige opstart van de nieuwe beveiligingsorganisatie" had door "een samenloop van omstandigheden, met name door onverwachte onderbezetting van beveiligers en ICT-problemen in de ochtend".

Ook het bedrijf zag meer ziekmeldingen dan verwacht. "Dat nemen we serieus en bespreken we continu met de beveiligingsbedrijven en vakbonden."

Lange wachttijden

Een woordvoerder van Schiphol bevestigt dat het druk is en de wachttijd bij de beveiligingscontrole langer is dan de 'normale' wachttijd van ongeveer tien minuten. Hoe lang die wachttijd is, verschilt per moment en locatie.

Reizigers zeiden eerder vandaag tegen De Telegraaf dat de wachttijd langer dan een uur was. Op sociale media is te zien hoe lange rijen zich hebben gevormd en spreken mensen zelfs van urenlange wachttijden.

De wachttijd is inmiddels wel afgenomen. Om 19.00 uur was de verwachte tijd om langs beveiliging te gaan tussen de 30 en 35 minuten. Schiphol verwacht dat reizigers de rest van de dag rekening moeten houden met langere rijen. Het is nog niet duidelijk hoe de situatie zich de komende dagen gaat ontwikkelen. Karabulut van het FNV zegt dat het niet in een keer opgelost zal zijn.

De advocaten Ronald van der Horst en Anique Slijters zijn bereid om crimineel Ridouan Taghi (48) bij te staan in zijn hoger beroep in de grote liquidatiezaak Marengo. Zij willen dat doen mits ze genoeg tijd krijgen om het omvangrijke strafdossier te lezen.

Dit werd vandaag bekend tijdens een tussentijdse zitting in de rechtbank op Schiphol. Taghi zit al meer dan een jaar zonder advocaat, na de aanhouding van zijn laatste raadsman Vito Shukrula.

Van der Horst en Slijters stonden eerder onder meer de oudste zoon bij van Taghi, Faissal. Ook waren ze de advocaat van Delano G., de schutter bij de moord op Peter R. de Vries.

In de rij

De aankondiging dat er toch nog advocaten bereid zijn de verdediging op zich te nemen, kwam als een grote verrassing. Onlangs werd juist bekend dat het definitief niet is gelukt om iemand te vinden die Taghi nog wil bijstaan.

Volgens het dekenberaad, een overkoepelend orgaan binnen de advocatuur, had dat vooral te maken met de aard van de zaak. Mogelijk speelt ook een rol dat al drie eerdere advocaten van Taghi zijn opgepakt omdat zij berichten zouden hebben doorgegeven.

Een waarnemend advocaat van Taghi, Sjoerd van Berge Henegouwen, kwam vandaag met het nieuws dat er toch nog een tweetal bereid is om meteen te beginnen. Hij noemde een heel andere reden voor het gebrek aan animo onder zijn collega's. Volgens hem geven rechters veel te weinig inleestijd.

"Advocaten staan in de rij om Ridouan Taghi te verdedigen, als ze maar genoeg voorbereidingstijd krijgen", zei Van Berge Henegouwen. Toch moeten nieuwe advocaten volgens hem steeds "hobbelend en struikelend" meedoen aan het proces, zonder dat ze het dossier van 90.000 pagina's goed kennen. Het gerechtshof was het niet met deze kritiek eens.

Geoliede moordmachine

Het hoger beroep van de grote strafzaak Marengo, met Ridouan Taghi als hoofdverdachte, draait om veertien verdachten die terechtstaan voor deelname aan een criminele organisatie en voor betrokkenheid bij zes moorden, vier pogingen tot moord en van het voorbereiden van liquidaties. Het Openbaar Ministerie spreekt van een "geoliede moordmachine" waar Taghi de leider van was.

In 2024 kregen Taghi en zijn medeverdachten Saïd R. en Mario R. van de rechtbank een levenslange gevangenisstraf opgelegd. Andere verdachten werden veroordeeld tot gevangenisstraffen van 1 jaar en 9 maanden tot 29 jaar en 2 maanden. De kroongetuige, een verdachte die bereid was verklaringen over een reeks liquidaties af te leggen, kreeg 10 jaar cel. Hij zat al sinds 2017 vast en heeft zijn straf inmiddels uitgezeten.

Het Marengo-proces loopt nu twee jaar in hoger beroep. Het grootste deel van de tijd zit Taghi al zonder verdediging. Het gerechtshof noemde het vanochtend nog teleurstellend dat het maar niet lukt deze impasse te doorbreken.

De voorzitter van het hof wees nog eens op de verantwoordelijkheid van de advocatuur om Taghi bijstand te verlenen. "De rechtspraak levert mensen, het OM levert mensen en je zou toch hopen dat de beroepsgroep van de advocatuur ook in staat is mensen te leveren."

Het gerechtshof schetste verschillende scenario's over hoe het verder moet. Een van de opties is de zaak nu snel behandelen, eventueel ook zonder advocaten voor Taghi. Dit heeft de voorkeur van het Openbaar Ministerie, dat mogelijke nieuwe raadslieden geen reden vindt voor uitstel. "We kunnen niet iedere keer helemaal opnieuw beginnen", aldus het OM.

Helikopter

Ridouan Taghi zat zelf in de zittingszaal. Hij werd vanochtend per helikopter van de EBI naar de rechtbank bij Schiphol gebracht. Daarna werd hij onder zware beveiliging overgezet in een gepantserde auto voor het laatste stukje naar het Justitieel Complex.

Taghi wilde weinig kwijt over de situatie in zijn proces en hoe het verder zou moeten. "Ik ben een ongeschoolde Marokkaan. Ik heb geen rechten gestudeerd, ik kan niet op uw stoel gaan zitten", zei hij tegen het hof.

Wel gaf hij aan vertrouwen te hebben in het duo dat hem onder voorwaarden dus toch wil bijstaan. Het gerechtshof zei af te wachten of Van der Horst en Slijters zich inderdaad officieel gaan melden als zijn nieuwe advocaten. Ze willen tegenover de NOS niet reageren.

Volgende maand kijkt het hof hoe het proces verder gaat. De zaken tegen Taghi's medeverdachten zijn inmiddels wel al grotendeels behandeld.

De vloot met activisten die onderweg is naar Gaza om hulpgoederen te brengen, meldt dat het Israëlische leger boten heeft onderschept ter hoogte van Cyprus. Aan boord van de flotilla zijn ook zes Nederlanders, laat de organisatie Global Sumud Flotilla (GSF) weten.

"Israëlische marineschepen omsingelen en onderscheppen burgers aan boord van de Global Sumud Flotilla", schrijft de organisatie op zijn Telegram-kanaal. "Opnieuw een illegale onderschepping op zee in internationale wateren, 250 zeemijl (omgerekend 463 kilometer) van Gaza."

"We hebben geen idee wat er nu om ons heen gebeurt", vertelt Jesse van Schaik (21), een Nederlandse vrouw aan boord, in een video die gedeeld is met NOS-correspondent David Poort. "Sommige boten zijn binnengevallen door Israël, andere nog steeds niet."

"Om ons heen zijn militaire schepen", omschrijft Van Schaik. Zij zit met zeven anderen aan boord. Van Schaik weet niet of er op andere boten mensen van boord zijn gehaald. "Dat weten we nog niet, want zodra een boot geënterd is, verliezen we al het contact. Dus we weten niet wat er gebeurt met de boten."

Van Schaik zegt dat er inmiddels acht boten zijn geënterd. Volgens de tracker van de activisten bevinden 51 bootjes zich op dit moment ten westen van Cyprus.

Verbinding verbroken

De Israëlische premier Netanyahu bevestigt dat de Israëlische marine de vloot heeft onderschept. Volgens hem hebben de militairen "een kwaadaardig plan" verijdeld.

Via de livestream van de vloot was te zien dat militairen bij sommige schepen aan boord gingen. Daarna werd de verbinding verbroken.

Op beelden die opvarenden delen, is onder meer te zien dat naast een van de bootjes een marineschip vaart:

Het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken noemde de vloot "een provocatie". Op X meldt het ministerie dat de actie bedoeld is om de aandacht af te leiden van Hamas, die weigert te ontwapenen. Daarnaast zou de vloot "de vooruitgang van het vredesplan van president Trump belemmeren".

Volgens het ministerie zijn er geen hulpgoederen aan boord. Dat klopt volgens de Nederlandse tak van Global Sumud Flotilla niet. "Alle boten die onderweg zijn naar Gaza hebben honderden, soms duizenden kilo's hulpgoederen aan boord", zegt GSF tegen het ANP.

"We zijn nog steeds onderweg naar Gaza", zegt Van Schaik. "We gaan nog steeds hulpgoederen brengen. We varen door. We hebben hulpgoederen aan boord en ons plan is om die af te leveren in Gaza."

Vrijgelaten op Kreta

De zogenoemde Gaza-flotilla vertrok vorige week vanaf Turkije, nadat Israëlische troepen eind april schepen hadden onderschept bij Kreta.

Turkije heeft Israël veroordeeld na de onderschepping. Het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken spreekt van "een nieuwe daad van piraterij".

Begin mei werden bijna alle door Israël opgepakte activisten van de vloot op Kreta vrijgelaten door het Israëlische leger. Een paar dagen later kwamen twee van de Nederlandse activisten die destijds aan boord waren aan op Schiphol. Twee andere activisten die meevoeren met die Gaza-vloot werden iets meer dan een week geleden door Israël het land uit gezet. Het ging om een Palestijns-Spaanse man en een Braziliaan.

De twee mannen waren ook eind april opgepakt. Israël zag ze als hen als de organisatoren van die actie en zette ze daarom langer vast dan de rest van de groep.

Mensen die in de buurt van Schiphol wonen, worden niet voldoende beschermd. Dat is de conclusie van de onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage (MER). Die heeft gekeken naar de nieuwe regels van het kabinet voor het vliegverkeer rondom Schiphol, het zogeheten luchthavenverkeerbesluit voor 2026.

In dat besluit staan regels over hoeveel geluid er maximaal is toegestaan voor de hele luchthaven en de omgeving van Schiphol. Ook zijn er regels over de veiligheid, het gebruik van start- en landingsbanen en de uitstoot van stoffen.

Voor dit jaar wil het kabinet dat het aantal vluchten van en naar Schiphol laten groeien naar 500.000. Maar de MER-commissie zegt dat de tussendoelen voor stiller vlieger niet zijn gehaald.

Andere mogelijke oplossingen om die doelen wel te behalen, zijn niet onderzocht. Dat kan bijvoorbeeld gaan om 's nachts niet vliegen, anders vliegen of minder.

'Vernietigend' rapport

"Dit rapport van de commissie is vernietigend", reageert Sijas Akkerman. De directeur van Natuur en Milieufederatie Noord-Holland vindt dat het ministerie zijn huiswerk niet goed heeft gedaan.

"500.000 vluchten, dan kan helemaal niet. Ze moeten opnieuw milieuonderzoek doen en terug naar het reële niveau voor Schiphol, dat reële niveau is maximaal 410.000 vluchten", zegt Akkerman.

In het luchthavenbesluit van vorig jaar werd er gesproken van een maximum van 478.000 vluchten. Maar de Raad van State heeft dat vernietigd, omdat de minister van het vorige kabinet niet goed kon uitleggen waarom er een maximum is aan het aantal vliegtuigen dat mag opstijgen en landen op Schiphol.

Eerder waren er ook rechtszaken over geluidshinder rond de luchthaven. De rechter bepaalde dat omwonenden niet voldoende waren beschermd.

Dat is nu dus ook de conclusie van de MER-commissie. Het ministerie moet opnieuw naar de tekentafel en duidelijk de gevolgen in beeld brengen voor de omgeving en de bewoners.

De mensenrechtenorganisatie The Rights Forum zegt aangifte te gaan doen tegen Tweede Kamerlid Gidi Markuszower. De reden zijn uitspraken die hij deed over Palestijnse asielzoekers in een video van het links-activistische journalistieke platform Left Laser. In een video zegt hij dat hij Palestijnse asielzoekers aan de grens met "maximaal geweld" wil tegenhouden.

De organisatie, die zich naar eigen zeggen inzet "voor een rechtvaardige uitkomst van de kwestie-Palestina/Israël", noemt de uitspraken van Markuszower "moreel verwerpelijk". Ze zouden aanzetten tot geweld tegen Palestijnen. "In een democratische rechtsstaat horen dergelijke uitspraken door het Openbaar Ministerie beoordeeld en door de rechter bestraft te worden."

In de video spreekt de journalist van Left Laser met verschillende Kamerleden en minister Van den Brink van Asiel en Migratie over de toelating van Palestijnse vluchtelingen uit Gaza en Griekenland.

Vernietigingscultuur

In de fragmenten die Left Laser van het interview met de fractieleider van de radicaal-rechtse Groep Markuszower op YouTube laat zien, zegt hij dat Palestijnen in Gaza niet naar Europa mogen komen en wat hem betreft in "Arabië" kunnen blijven of in Gaza mogen "verpieteren".

Ook zegt hij dat de Palestijnen in Gaza de vernietiging van hun gebied over zichzelf hebben afgeroepen. "U en ik staan 's morgens op om er iets van te maken, maar de gemiddelde Palestijn, zo'n 90 procent of zo, stemt op Hamas. En die worden dus wakker met de gedachte dat ze mensen willen vermoorden. 90 procent steunt hun vernietigingscultuur."

In een ander fragment zegt hij: "De Nederlandse overheid moet ze met geweld tegenhouden, misschien met nog meer geweld dan waar ze vandaan zijn gekomen":

Volgens Markuszower, die in de Israëlische stad Tel Aviv is geboren, vormen Palestijnse asielzoekers uit Gaza een bedreiging voor de Nederlandse samenleving, omdat 80 tot 90 procent van de Gazanen Hamas zou steunen en Hamas uit zou zijn op vernietiging van de westerse beschaving.

Op de vraag of Nederland dat met meer geweld moet doen dan Israël tegen hen gebruikte, zegt hij: "Het maximale geweld". In een ander fragment uit hetzelfde interview op X spreekt hij van "proportioneel maximaal geweld dat past in de Nederlandse cultuur".

Wat voor organisatie is The Rights Forum?

The Rights Forum komt op voor de rechten van Palestijnen. De organisatie is opgericht door voormalig premier Dries van Agt, die zich jarenlang inzette voor de Palestijnse zaak. In de raad van advies zitten nog meer oud-politici zoals Jan Pronk en Hedy d'Ancona.

Tijdens afgelopen verkiezingscampagne kwam The Rights Forum in opspraak vanwege posters over de oorlog in Gaza. Daarop waren BBB-leider Caroline van der Plas, PVV-leider Geert Wilders en VVD-leider Dilan Yesilgöz te zien met de tekst 'Hij/zij koos voor genocide'. Van der Plas deed daarom aangifte tegen The Rights Forum.

Premier Jetten wil niet op de uitspraken ingaan, maar laat wel weten dat hij in debat gaat met Kamerleden. "Maar laat helder zijn dat Nederland nooit geweld zal gebruiken tegen mensen die op de vlucht zijn en een veilige haven zoeken. Elke oproep daartoe is verwerpelijk en gaat alle perken te buiten."

GroenLinks-PvdA-leider Klaver noemt de oproep tot "maximaal geweld" tegen Palestijnse vluchtelingen "diep weerzinwekkende taal, een absoluut dieptepunt". "Dit vraagt om een collectieve veroordeling, van rechts tot links, van Kamer tot kabinet."

"Wat een complete idiotie", schrijft fractieleider Paternotte van coalitiepartij D66. "Stop met deze gevaarlijke wedstrijd radicaal-rechts ver-plassen."

VVD-fractieleider Brekelmans keurt de uitspraken ook af. "Politici hebben een grote verantwoordelijkheid. Daar passen dergelijke uitspraken niet bij", laat hij in een reactie weten. "Dit soort schadelijke taal leidt weer af van de vraag waar het om gaat: hoe krijgen we grip op migratie en brengen we de asielinstroom omlaag?"

"Het zijn belachelijke uitspraken", zegt JA21-leider Eerdmans. "Iedereen heeft het recht om aangifte te doen, het is aan het OM om daar wel of niet iets mee te doen."

'Niks verkeerd gezegd'

Markuszower reageert op X op Klavers veroordeling dat maximaal geweld al in Nederland gebruikt wordt. "Als je op Schiphol bij de grens, instructies van de Koninklijke Marechaussee niet opvolgt, wordt er ook nu al gepast geweld gebruikt. Desnoods maximaal geweld."

Later zei Markuszower in het radioprogramma Sven op 1 dat hij zich tijdens het interview met Left Laser "scherper, gepaster en charmanter" had moeten uitdrukken. Wel blijft hij achter zijn uitspraken over het gebruik van geweld staan. "Ik heb inhoudelijk niks verkeerd gezegd en ga juridisch en moreel geen grens over."

Fragmenten uit het interview:

Markuszower zegt dat hij tijdens het interview emotioneel was, omdat hij net een rapport van een Israëlische onderzoekscommissie had gelezen. In dat rapport worden gruwelijke details van seksueel geweld door Hamas en andere Palestijnse organisaties beschreven.

Een KLM-vlucht van Málaga naar Schiphol is zaterdagavond uren vertraagd na een bommelding. Aanleiding was een dreigende tekst die zichtbaar was via een wifi-naam aan boord van het toestel, bevestigt KLM aan de regionale omroep NH.

Een passagier had een persoonlijke wifi-hotspot ingesteld met de naam: "Allahu Akbar - er is een bom aan boord". De luchtvaartmaatschappij schakelde direct de Spaanse autoriteiten in.

Daarop werd een grootschalige veiligheidsoperatie opgetuigd: het toestel werd ontruimd en volledig gecontroleerd. Uiteindelijk werd er niets verdachts gevonden.

'Nemen meldingen altijd serieus'

Volgens Spaanse media leidde de veiligheidsoperatie tot spanning bij de passagiers, die uren moesten wachten terwijl het toestel werd gecontroleerd.

KLM laat weten dat in dit soort situaties direct wordt ingegrepen. "Wij nemen dergelijke meldingen altijd uiterst serieus en hebben de gepaste veiligheidsmaatregelen getroffen in nauwe samenwerking met de lokale autoriteiten. Veiligheid van onze passagiers en crewleden staat altijd voorop."

Wie verantwoordelijk is voor de hotspot, is niet bekend. Ook is onduidelijk of de persoon in kwestie verdere gevolgen kan verwachten. De vlucht liep door het incident flinke vertraging op, maar kon uiteindelijk alsnog veilig vertrekken naar Schiphol.

Bij de Duitse vrouw van 65 die aan boord van het Nederlandse cruiseschip Hondius overleed, is het hantavirus vastgesteld. Daarmee komt het aantal bevestigde besmettingen met het hantavirus op zes, zegt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) tegen het ANP. Daarnaast zijn er nog twee vermoedelijke besmettingen.

Bij alle bevestigde gevallen gaat het om de Andesvariant, die kan worden overgedragen van mens op mens. Eerder overleed een Nederlands echtpaar dat aan boord was van het schip. Bij een van hen is het hantavirus vastgesteld. Vier patiënten liggen nog steeds in het ziekenhuis.

Van de overleden Duitse vrouw werd deze week lichaamsmateriaal meegenomen tijdens een van de evacuatievluchten van drie andere opvarenden naar Nederland. In Nederland is getest op de Andesvariant en de uitslag was positief.

Een Duitse vrouw die nauw contact had met de overleden Duitse opvarende, is niet besmet met het virus. Zij werd afgelopen week geëvacueerd en via Schiphol naar een ziekenhuis in Duitsland gebracht, waar ze ter observatie verblijft.

Thuisquarantaine

Aan boord van de Hondius zijn nog circa 150 mensen, werd gisteravond bekend. De Nederlandse opvarenden gaan zes weken in thuisquarantaine. Voor zover bekend zijn er nog dertien Nederlandse passagiers en bemanningsleden aan boord.

Het schip vaart nu nog richting de Canarische eilanden waar het zondagochtend wordt verwacht. Daarna worden de Nederlanders zo snel mogelijk gerepatrieerd. Er zou nu niemand aan boord ziekteverschijnselen hebben.

Bij twee geëvacueerde opvarenden van cruiseschip Hondius is het hantavirus vastgesteld. Een van hen ligt in het ziekenhuis Radboudumc in Nijmegen en de ander in het LUMC in Leiden.

De twee personen waren per evacuatievlucht naar Nederland gebracht. Ze hadden aan boord gezeten van het Nederlandse cruiseschip waar een uitbraak van het het dodelijke virus woedt. Beiden vertoonden symptomen, maar nu is het tweetal dus officieel positief getest op het hantavirus.

"Op de afdeling waar de patiënt is opgenomen, zijn passende isolatiemaatregelen genomen om verspreiding te voorkomen", zo laat het Radboudumc weten. Volgens de twee ziekenhuizen lopen bezoekers geen risico op besmetting.

Nog drie mensen getest

Nog eens drie mensen in Nederland zijn getest op het virus, meldt het RIVM. Twee testuitslagen zijn negatief en een wordt nog geanalyseerd. Het gaat om drie mensen die op een vlucht van Johannesburg naar Schiphol direct in contact zijn geweest met een later overleden patiënt. Het drietal had naderhand klachten gekregen.

In het Amsterdam UMC is een vrouw opgenomen die mogelijk ook het hantavirus heeft opgelopen. Zij is een stewardess die op een vlucht contact heeft gehad met de 69-jarige Nederlandse vrouw, die aan boord van de Hondius was en later is overleden aan het virus. Het ligt voor de hand dat de stewardess een van de drie geteste personen is, maar het RIVM zegt daar niets over.

In deze graphic lees je meer over wat het virus inhoudt en welke symptomen besmette mensen ervaren:

De besmette 69-jarige vrouw heeft op 25 april 's avonds minder dan een uur aan boord gezeten van een vlucht van Zuid-Afrika naar Nederland, toen het toestel nog aan de grond stond. Ze is onder begeleiding uitgestapt, omdat ze te ziek was om te vliegen.

Geen risico nemen

Alle passagiers van die vlucht worden door de GGD en het RIVM op de hoogte gesteld van de situatie. "De mevrouw is toch drie kwartier aan boord geweest en het is mogelijk dat ze de infectieziekte heeft verspreid", zegt Saskia van Egmond van de GGD Kennemerland. "Die kans is overigens erg klein, maar we willen gewoon geen risico nemen." Aan boord van het toestel zaten ruim 300 mensen.

Zo'n vijf mensen worden als hoogrisicogeval beschouwd, aangezien ze de zieke vrouw in het vliegtuig hebben geholpen. Deze mensen worden elke dag gebeld door de GGD om te kijken of ze last van symptomen hebben. Hun situatie wordt gemonitord tot maximaal 4 juni, wanneer de incubatietijd van het virus is afgelopen.

Geen isolatieplicht

Voor ongeveer vijftig passagiers van de vlucht geldt een lager risico. Dit zijn mensen die in de twee rijen voor, achter of in dezelfde rij hebben gezeten als de overleden patiënt. "Zij krijgen het advies om bij klachten als hoofdpijn, misselijkheid en koorts dit te melden bij de GGD", zegt Van Egmond over het contactonderzoek.

Voor zowel de eerste als tweede groep mensen geldt geen isolatieplicht bij klachten. Evenals de GGD zegt het RIVM dat de kans op besmetting van mens op mens heel klein is. "Dat gebeurt alleen als mensen langere tijd nauw contact met elkaar hebben, bijvoorbeeld in een gezinssituatie."

Vijf besmettingen op cruiseschip

Op het cruiseschip zijn inmiddels vijf besmettingen vastgesteld, meldt Wereldgezondheidsorganisatie WHO. Nog eens drie personen aan boord zijn vermoedelijk geïnfecteerd, maar dat is nog niet zeker. Een van de bevestigde gevallen is de scheepsarts. Die ligt momenteel in het ziekenhuis in Johannesburg.

"Hoewel dit een ernstig incident is, schat de WHO het risico voor de publieke volksgezondheid laag in", zei directeur Tedros. Een expert van de VN-instantie is aan boord van het schip gegaan, samen met twee Nederlandse artsen. De specialisten blijven aan boord tot het schip de Canarische Eilanden heeft bereikt.

Bij een groot datacenter van NorthC Datacenters in Almere is een flinke brand uitgebroken. De brand woedt in een ruimte aan de achterzijde van het gebouw. Daar staan meerdere technische apparaten, waaronder de noodstroomvoorziening, laat de brandweer weten. Dit compartiment wordt als verloren beschouwd.

De rook is tot in de wijde omtrek te zien. De veiligheidsregio heeft een NL-Alert verstuurd. Mensen in de omgeving van de brand wordt geadviseerd ramen en deuren gesloten te houden en (mechanische) ventilatie uit te zetten.

NorthC Datacenters laat weten dat alle mensen die in het pand waren tijdig zijn geëvacueerd.

Er zijn meerdere hulpdiensten bij de bluswerkzaamheden betrokken, waaronder brandweereenheden uit Hilversum, Huizen, Amsterdam en Schiphol. De brandweer geeft aan dat de brand nog altijd niet onder controle is. Inmiddels is Grip 2 afgekondigd, wat inhoudt dat wordt gekeken naar de gevolgen van de brand in de wijde omgeving. Volgens de brandweer zijn er geen gevaarlijke waardes vastgesteld in de stoffen die door de brand zijn vrijgekomen.

Crashtenders van Schiphol

Voor het bestrijden van de brand zijn onder meer meerdere crashtenders van Lelystad Airport en Schiphol ingezet. Dit heeft te maken met een dieseltank die in het gebouw staat. Die moet gekoeld worden. Een crashtender beschikt over een grote bluscapaciteit en wordt eigenlijk alleen gebruikt bij vliegtuigbranden.

Volgens de brandweer is de prioriteit nu vooral te voorkomen dat de brand overslaat naar andere delen van het pand. Het is onduidelijk hoelang het nog duurt voordat de brand onder controle is. Het datacenter ligt op een industrieterrein aan de oostzijde van Almere en is te zien vanaf de A6.

Grote impact

De Universiteit van Utrecht heeft enkele servers in het datacenter staan. De onderwijsinstelling zegt door de brand problemen te hebben met applicaties en met de website.

Ook Infomedics, de organisatie die rekeningen stuurt namens zorgaanbieders, ondervindt problemen. Het bedrijf door de brand niet bereikbaar per telefoon en chat.

Ook de systemen van meerdere huisartspraktijken en apothekers in het land liggen plat. De verwachting is dat zij de rest van de dag niet te bereiken zijn. Een huisarts uit Amsterdam noemt de situatie "lastig". "Ik ben vandaag maar langs oudere patiënten op huisbezoek gegaan, zodat ik mijn tijd nog nuttig kan besteden."

Over de oorzaak van de brand kan de brandweer nog niets zeggen.

Een stewardess uit Haarlem is in het ziekenhuis opgenomen met symptomen van het hantavirus. Dat meldt het ministerie van Volksgezondheid.

De vrouw was in Johannesburg, in Zuid-Afrika, in contact gekomen met de 69-jarige Nederlandse vrouw die een dag later aan het virus overleed. De stewardess heeft milde klachten en ligt in isolatie in het Amsterdam UMC. Daar wordt ze getest.

De besmette vrouw was op 26 april kort aan boord van het KLM-vliegtuig, maar al snel werd besloten dat ze te ziek was om mee te vliegen. Ze wilde vanuit Zuid-Afrika naar huis vliegen, nadat haar man eerder op een Atlantische cruise was overleden.

Tweede vlucht geland

De twee waren aan boord van het Nederlandse schip Hondius ziek geworden. Ook een derde opvarende overleed. Drie andere zieken zijn inmiddels van boord gehaald.

Een tweede medische evacuatievlucht met een ziek bemanningslid van de Hondius is vanochtend geland op Schiphol. Waarschijnlijk zat aan boord een Nederlandse man van 41. Na de landing reed het vliegtuig naar het oostelijke deel van Schiphol, waar volgens een ANP-fotograaf meerdere ambulances stonden te wachten.

Het Radboud UMC in Nijmegen zegt een patiënt met symptomen van het virus te hebben opgenomen. Vermoedelijk gaat het om de man die vanochtend is geland. Het ziekenhuis zegt dat hij wordt verzorgd door een team dat gespecialiseerd is in de verzorging van patiënten met ernstige infectieziekten. Ook zijn er "passende isolatiemaatregelen" genomen.

De vlucht was gisteren vertraagd, vanwege technische problemen. Het vliegtuig met de patiënt aan boord moest een tussenlanding maken op Gran Canaria. Uiteindelijk werd besloten in een ander toestel naar Nederland te vliegen, waar het iets na 09.00 uur landde op Schiphol.

Brit in LUMC

Gisteravond landde al een eerste evacuatietoestel op Schiphol. Aan boord waren een Brit van 56 en een Duitse vrouw van 65. Zij wordt waarschijnlijk in Düsseldorf behandeld. Haar toestand is stabiel.

De Brit is gisteravond aangekomen bij het LUMC in Leiden. De 56-jarige Martin Anstee is bemanningslid en zegt tegen Sky News dat hij zich "oké voelt, maar dat er nog veel testen moeten worden gedaan". Hij zit in isolatie in het ziekenhuis, onbekend is voor hoelang.

Naast deze patiënten ligt er nog iemand op de intensive care in Zuid-Afrika en werd gisteren een Zwitser met symptomen opgenomen in Zürich. Diens partner zit uit voorzorg in zelfisolatie.

Van boord in Sint-Helena

Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken en minister Hermans van Volksgezondheid geven in een Kamerbrief meer details over wat er vooraf ging aan de reis naar Kaapverdië. Ze zeggen dat er ruim veertig mensen van boord gegaan op het eiland Sint-Helena. Onder hen was de Nederlandse vrouw die later in Zuid-Afrika is overleden.

Oceanwide Expeditions, dat de reis organiseerde, zegt dat het om 29 mensen gaat, en het lichaam van de Nederlander die aan boord was overleden aan het virus. Ook zegt het bedrijf dat het met alle passagiers die in Sint-Helena van boord gingen, contact heeft.

Ook de Zwitser is toen van boord gegaan. Volgens Berendsen en Hermans voert de Britse publieke gezondheidsautoriteit het bron- en contactonderzoek uit samen met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Het RIVM stuurt de komende dagen brieven naar passagiers van de KLM-vlucht.

Het is niet duidelijk of de mensen die van boord zijn gegaan ook weer terug aan boord van de Hondius zijn gegaan, of dat ze op Sint-Helena zijn gebleven en van daaruit misschien verder zijn gereisd.

Hondius onderweg

Het cruiseschip Hondius vertrok gisteravond voor de kust van Kaapverdië en is onderweg naar het Canarische eiland Tenerife. Daar meert het naar verwachting zaterdag aan, waarna de overgebleven passagiers die geen symptomen hebben van boord kunnen.

Het gaat om 150 mensen, tien van hen hebben volgens minister van Buitenlandse Zaken Berendsen de Nederlandse nationaliteit.

Goedemorgen! Vandaag is de uitspraak in het hoger beroep in de zedenzaak tegen Ali B en in het Verenigd Koninkrijk mogen miljoenen mensen naar de stembus voor lokale en regionale verkiezingen.

Eerst het weer: vanochtend veel zon, al zijn er in het zuiden en oosten eerst ook wat wolken. Vanmiddag wisselen stapelwolken, zon en een enkel buitje elkaar af bij maximale temperaturen tussen 13 en 17 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

De toestand van een opvarende van de MV Hondius die wordt behandeld in een Duits ziekenhuis in Düsseldorf is stabiel. Dat meldt de brandweer van de Duitse stad die de passagier vanavond van Schiphol naar Düsseldorf vervoerde. Volgens de hulpdiensten zijn er geen symptomen die wijzen op een infectie.

Vermoedelijk gaat het om een 65-jarige Duitse vrouw die nauw verwant is aan een passagier van het cruiseschip die vorige maand overleed. Over de identiteit van de persoon in kwestie worden geen verdere mededelingen gedaan.

De vlucht met twee geëvacueerde passagiers van het cruiseschip dat voor de kust van Kaapverdië lag landde woensdagavond rond 20.00 uur op Schiphol. Een andere passagier van de evacuatievlucht is overgebracht naar het Leids Universitair Medisch Centrum.

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit:

In een natuurgebied in Tilburg is begin deze week een complete badkamer gedumpt. Er lagen onder meer tegels, rolgordijnen, isolatiespullen en spotjes. Ook een wastafel, toilet en enkele kozijnen waren weggegooid.

De politie heeft een 40-jarige man uit Drunen opgepakt. Hij zou betrokken zijn geweest bij het veroorzaken van de puinzooi langs de A65.

Fijne dag!

De douane heeft vorige week zes gifkikkers gevonden in een toiletruimte op Schiphol. De diertjes zaten in een bakje dat was gedumpt in de prullenbak van het toilet.

De douane denkt dat een reiziger de kikkers, die van nature in het tropisch regenwoud voorkomen, naar het buitenland wilde smokkelen.

De gifkikkers werden gevonden nadat een passagier aan douaniers vertelde dat hij kikkers bij een van de toiletten in de vertrekhal had gezien. Toen een douanier een kijkje ging nemen, zag hij inderdaad een blauwzwarte kikker in de vertrekhal, meldt stadsomroep AT5.

Bij nader onderzoek werden in de vuilnisbak bij het toilet nog meer kikkers gevonden. De douane vermoedt dat ze in Nederland zijn gekocht en dat het idee was om ze naar het buitenland te smokkelen.

Gedumpt

Mogelijk werd het de smokkelaar toch te heet onder de voeten, waarna hij de kikkers in het toilet achterliet. "De beestjes zijn vlak voor de security check gedumpt in het toilet", meldt de douane.

De douaniers hebben de kikkers overgedragen aan de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), die ze naar een gespecialiseerde dierenopvang brengt.

"Je doet wel vaker bijzondere vondsten, maar dit is de eerste keer in de 18 jaar dat ik hier werk dat zoiets gebeurt", aldus een van de douaniers.

Twee van de Nederlandse activisten die donderdag door Israël werden onderschept op een vloot richting Gaza, zijn aangekomen op Schiphol. Dertig mensen stonden Osman Tastan en Anas Mohamad op te wachten in de aankomsthal.

Ze werden ontvangen met Palestijnse vlaggen en applaus, de menigte riep leuzen als "Viva Palestina", "Free Palestine" en "Osman/Anas, we are proud of you".

Tastan en Mohamad bedankten de groep en spraken ze kort toe in het Engels. "Ik had zo'n warm welkom niet verwacht", vertelde Osman. De twee zeiden de afgelopen paar dagen veel te hebben meegemaakt. "Maar dat is maar een schijntje van wat de Palestijnen meemaken."

Onderschept

Afgelopen donderdag onderschepten Israëlische troepen een vloot van tientallen schepen voor de kust van het Griekse eiland Kreta. De boten, met honderden vrijwilligers uit 45 verschillende landen, waren op weg naar Gaza om de Israëlische zeeblokkade te doorbreken en humanitaire hulp te bieden.

Het Israëlische leger enterde volgens de organisatie Global Sumud Flotilla (GSF) zeker zeven schepen en zette daarna 179 mensen op een Israëlisch schip, onder wie drie Nederlanders.

De derde Nederlander is nog altijd op Kreta, zegt GSF. Daar werden veel opvarenden door Israël afgezet.

Naar Israël voor verhoor

Israël nam twee mannelijke activisten mee voor verhoor. Het gaat om de Palestijns-Spaanse burger Saif Abukeshek en de Braziliaan Thiago Ávila, ze worden door Israël gezien als de organisatoren van de actie. Vandaag verschenen zij voor de rechter in Israël.

Mensenrechtenorganisatie Adalah, die de twee vertegenwoordigt, meldt dat aanklagers vroegen hun hechtenis met vier dagen te verlengen. De rechter verlengde deze uiteindelijk met twee dagen.

Abukeshek en Ávila zijn vooralsnog niet aangeklaagd, maar Adalah zegt tegen Al Jazeera dat de twee wel worden beschuldigd van het "lid zijn van een terroristische organisatie" en "contact met buitenlandse agenten". De mensenrechtenorganisatie noemt de juridische procedures illegaal. Volgens hen is er geen juridische basis om buitenlandse staatsburgers te veroordelen voor handelingen of overtredingen die hebben plaatsgevonden in internationale wateren.

Mishandeling

Ook meldt Adalah dat Abukeshek en Ávila slecht behandeld worden door Israël. Zo zouden ze onder andere zijn geblinddoekt en in isolatie vastgehouden worden, Ávila zou twee keer zo hard zijn geslagen dat hij buiten bewustzijn raakte.

De Nederlandse Osman gaf eerder ook al aan te zijn mishandeld toen het Israëlische leger de schepen donderdag enterde. Daar liep hij gekneusde ribben en verwondingen aan zijn neus op.

Air France-KLM verwacht dit jaar veel meer kwijt te zijn aan brandstof dan vorig jaar. De luchtvaartmaatschappij denkt over heel 2026 bijna 8 miljard euro kwijt te zijn aan kerosine, ruim 2 miljard euro meer dan vorig jaar, blijkt uit de kwartaalcijfers. De hevigere impact van duurder geworden kerosine zal nog komen, zegt het bedrijf.

"Hoewel de prijsstijgingen voor brandstof nog niet terug zijn te zien in de vandaag gepresenteerde resultaten, drukken ze waarschijnlijk op de komende kwartalen", zei topman Ben Smith. De luchtvaartmaatschappij leed in het eerste kwartaal een verlies van 252 miljoen. Dat is 3 miljoen meer verlies dan in dezelfde periode vorig jaar.

Door contracten die Air France-KLM heeft afgesloten tegen het risico op hogere kerosineprijzen, zogeheten hedgecontracten, hoefde het nog niet een volledig hogere prijs te betalen voor kerosine. In de maanden april, mei en juni denkt het bedrijf ongeveer 1 miljard euro extra kwijt te zijn.

Midden-Oosten

KLM wordt hard geraakt door de oorlog in het Midden-Oosten. Het heeft last van de grote kerosinetekorten die zijn ontstaan doordat er nu bijna geen brandstof meer door de Straat van Hormuz wordt verscheept. Hierdoor zijn de prijzen flink gestegen.

"De hoge brandstofprijzen als gevolg van de geopolitieke onzekerheid, kunnen we niet volledig doorberekenen aan onze klanten", zegt CFO Bas Brouns.

KLM schrapte 160 vluchten van en naar Schiphol omdat deze niet meer rendabel zijn. Ook besloot het de vluchten naar Saudi-Arabië en Dubai te annuleren tot en met 14 juni. Gisteren verlengde KLM deze stop voor Dubai tot en met 22 juni.

Aan de andere kant profiteerden luchtvaartmaatschappijen hiervan door extra vraag naar tickets voor vluchten die wél doorgingen, vooral naar Azië. Deze tickets werden een stuk duurder en Air France en KLM vlogen hier vaker naartoe.

Winterweer

Dan was er begin dit jaar nog grote ellende door hevig winterweer in januari. Op Schiphol lag het vliegverkeer dagenlang plat en talloze passagiers strandden daardoor. Dit kostte Air France-KLM liefst 90 miljoen euro.

Afgelopen jaar waren er ook meermaals stakingen van het grondpersoneel bij KLM. Vakbonden FNV en CNV waren niet tevreden met een cao-akkoord dat KLM heeft gesloten met drie andere, kleinere vakbonden. FNV was vooral ontevreden over de loonsverhoging die in het akkoord is afgesproken en het wil een betere regeling voor zwaar werk.

Bonus

Het bedrijf lag al onder een vergrootglas. Deze maand ontstond er namelijk flinke ophef over de bonus van de topvrouw van KLM, Marjan Rintel. Haar salaris bleek vorig jaar met 30 procent te zijn gestegen ten opzichte van het jaar daarvoor. Dat kwam uit op bijna 1,6 miljoen euro, vooral door hogere bonussen en aandelen.

Minister van Financiën Eelco Heinen maakte namens de Staat bezwaar tegen deze beloning. Het is volgens hem ongepast en buitenproportioneel om deze bonus te krijgen ondanks de flinke bezuinigingen die het bedrijf doorvoert.

"Er is echt een sluimeroorlog aan de gang, terwijl we in vredestijd leven", reageert minister Van Weel van Justitie en Veiligheid op het alarmerende rapport van de AIVD.

"We zien de hacks aan de lopende band voorbij komen. Er zijn enorm veel hybride aanvallen, sabotage van treinen, misinformatie, moordpogingen", zegt Van Weel. "Het is formeel geen oorlog, het zijn wel daden van agressie."

In de tachtig jaar was er niet eerder een dreigingsbeeld zoals nu, concludeert AIVD-baas Simone Smit in het jaarverslag. Ook veiligheidsdienst MIVD leverde deze week het jaarverslag af en waarschuwt dat de legers van China en Rusland steeds sterker worden. China gebruikt de oorlog in Oekraïne als militair oefenterrein en steunt Rusland om er zelf van te leren.

Sluimeroorlog

Beide landen zijn ook op Nederlandse bodem actief, met (industriële) spionage, sabotage en cyberaanvallen; de sluimeroorlog waar Van Weel op doelt. Minister van Defensie Yesilgöz: "Het is niet een vijand die recht tegenover je staat of zoals Poetin aan Oekraïne de oorlog heeft verklaard."

Wel noemt Rusland bedrijven die wapens produceren voor Oekraïne potentiële doelwitten van het Russische leger. Op de lijst van de Russen staat ook een bedrijf uit Hengelo dat drones maakt voor Oekraïne.

Op de vraag met wie Nederland in een 'sluimeroorlog' is verwikkeld antwoordt Yesilgöz: "Een ieder die onze vrije manier van leven kapot wil maken. Regimes, ook ver bij ons vandaan, die het op ons gemunt hebben."

Jongeren geronseld

Naast Rusland en China zijn er meer landen, zoals bijvoorbeeld Iran, en groeperingen die via ondermijning, bedreiging van burgers en terrorisme de Nederlandse democratie willen ontwrichten.

Daarbij worden online jongeren geronseld door extremisten en de georganiseerde misdaad, worden legitieme demonstraties gekaapt door kwaadwillenden, krijgen bedrijven te maken met cyberaanvallen en chantage.

Yesilgöz erkent dat er heel veel tegelijk aan de hand is. Het kabinet is op veel fronten bezig het land 'weerbaar' te maken, zeggen de ministers. De oproep aan burgers om te zorgen dat ze 72 uur zelfvoorzienend kunnen zijn, is er niet voor niets.

Drinkwater beschermen

Er is heel veel om over na te denken zegt Van Weel: "Hoe beschermen we ons drinkwater? Wat doe je met de voedselvoorziening als de Rotterdamse haven vastloopt? Als de stroom uitvalt: hoe houden we ons voedsel gekoeld? En zo kan ik wel doorgaan. We werken aan alle scenario's."

Nederland heeft veel vitale sectoren die beschermd moeten worden. Minister Karremans van Infrastructuur: "De hele wereld komt hier binnen. We hebben havens in Vlissingen, Rotterdam, Amsterdam, Groningen. We hebben Schiphol en onze drinkwatervoorzieningen."

Dat niet altijd bekend is hoe die dan beschermd worden, is logisch, zegt Karremans. "Dan maak je precies de mensen die je niet wijzer wil maken wijzer. Met een sluimeroorlog ben je het meest effectief in de schaduw."

Afhankelijkheid afbouwen

Voor minister Berendsen van Buitenlandse Zaken betekent het "partnerschappen" zoeken met andere landen. "En op allerlei gebieden moeten we onze afhankelijkheid afbouwen." Het gaat dan over bijvoorbeeld energie, defensie en digitale infrastructuur.

Het kabinet is blij dat na jaren van bezuinigen er draagvlak is voor extra defensie-uitgaven en meer personeel bij de veiligheidsdiensten.

"Zowel de AIVD als de MIVD zijn flink gegroeid", zegt Van Weel. "Gelukkig is er voldoende animo om bij deze diensten te werken, maar het is niet zo dat je ineens een topspion bent, dus het kost tijd."

Het is niet de bedoeling dat burgers door de analyses van de diensten banger worden, zegt Yesilgöz. "Wel dat we alerter worden en minder naïef. Wat we nu hebben, is niet vanzelfsprekend."

Het Openbaar Ministerie eist dat de Amerikaanse gevangenisstraf van de 81-jarige Jaitsen Singh wordt omgezet in een levenslange straf in Nederland. Singh werd in 1986 veroordeeld tot een gevangenisstraf van 56 jaar tot levenslang, voor het laten vermoorden van zijn vrouw en stiefdochter in Californië. Hij wil de rest van zijn straf uitzitten in Nederland.

Singh zat al 42 jaar vast in Amerika en is daarmee de langst gedetineerde Nederlander in het buitenland. Hij is met zijn advocaat Imamkhan al meer dan tien jaar bezig om naar Nederland te komen.

Zo deed Imamkhan in 2021 een poging via een kort geding tegen de Nederlandse Staat, maar dat verzoek werd door de rechter afgewezen. Singh deed in Amerika drie keer eerder een verzoek om voorwaardelijke vrijlating, maar die werden niet ingewilligd.

In augustus 2025 besloot het gerechtshof in Den Haag dat Nederland de veroordeelde Singh toch moest terughalen. Op 13 maart kwam hij aan op Schiphol. "Het doet mij heel veel verdriet dat Nederland mij sinds 1984 in de steek heeft gelaten en heeft tegengewerkt", zei Singh tijdens de zitting in de rechtbank van Amsterdam.

Vertaling naar Nederlandse straf

De rechtszaak stond in het teken van hoe de Amerikaanse straf vertaald kan worden naar een passende straf binnen het Nederlandse systeem, zonder dat Singh erop achteruit gaat ten opzichte van zijn detentie in Amerika. Door akkoord te gaan met de overbrenging naar Nederland, gaat Singh ook akkoord met het vonnis dat destijds is opgelegd. Zijn schuld staat dus niet meer ter discussie.

Advocaat Imamkhan vroeg de rechtbank om de detentie van haar cliënt onmiddellijk te schorsen, onder een aantal voorwaarden. Zo wil ze dat zijn medische traject voor de vrijlating geregeld is en dat Singh een passende opvang krijgt. "Hij verlangt naar een leven buiten de gevangenis, maar wil niet zonder vangnet op straat komen te staan."

De raadsvrouw verwijst hierbij naar de medische situatie van Singh. Het gaat niet goed met zijn gezondheid: hij heeft acute leukemie en een "beperkte levensduur".

Terugkeer in maatschappij

In Nederland wordt bij een levenslange gevangenisstraf na 25 jaar bekeken of terugkeer in de samenleving mogelijk is. Singh zit inmiddels al 42 jaar onafgebroken vast in de Verenigde Staten. Als zijn straf wordt omgezet naar een Nederlandse levenslange straf, betekent dat in de praktijk dat hij in aanmerking kan komen voor vrijlating, omdat hij die periode al heeft uitgezeten.

Singh ziet in dat hij zou moeten acclimatiseren als hij vrijkomt. "Ik zit langer vast dan dat ik buiten ben geweest. Ik ben vergeten wat vrijheid is", zegt hij tijdens de zitting. "Ik moet wennen aan het systeem in Nederland, maar ik heb altijd hoop en ik heb altijd kunnen wennen aan nieuwe situaties."

Advocaat Imamkhan benadrukt dat een terugkeer in de maatschappij tijd nodig heeft. "Iemand die zo lang weg is geweest uit de maatschappij, kun je niet zo op straat vrijlaten", vertelt ze voorafgaand aan de rechtszaak. "Hij praat nog over gulden en weet niet hoe de technologie werkt."

De rechter wil goed nadenken over het besluit, gezien de complexiteit van de zaak. De uitspraak is op 19 mei.

Netbeheerder Tennet sluit verschillende nieuw te bouwen datacenters voorlopig niet aan op het elektriciteitsnet, omdat het anders overbelast dreigt te raken. Tennet beloofde de bedrijven eerder wel een aansluiting, maar komt daar van terug.

Daardoor dreigt de netbeheerder nu zelf in de problemen te komen. Een Australisch datacenterbedrijf eist bij de rechter dat Tennet zo snel mogelijk toch verder gaat met aansluiten. Doet de netbeheerder dat niet, dan wil het bedrijf vanaf 1 juni iedere dag 500.000 euro van Tennet.

Dit kan een kostbare zaak worden voor Tennet en daarmee indirect voor Nederland. De netbeheerder is eigendom van de staat en wordt grotendeels gefinancierd via de netbeheerderskosten die iedereen bij z'n elektriciteitsrekening betaalt.

Groot aantal datacenters

De zaak draait om het hoogspanningsstation in Vijfhuizen, onder de rook van Schiphol, en de omliggende onderstations. Dat wordt de komende jaren flink uitgebreid, maar tegelijk hebben zich bij Tennet zo veel bedrijven aangemeld voor een stroomaansluiting dat de vraag groter is dan Tennet kan leveren. Veel van die aanvragen komen van datacenters.

Voordat het stroomnet in de regio vol zat, zegde Tennet die datacenters toe om stroom te leveren. Afgelopen januari kwam de netbeheerder terug van die afspraak. Een "handvol" bedrijven kreeg een brief waarin staat dat hun aanvraag wordt "gepauzeerd" en dat ze pas in 2035 op het net worden aangesloten. Dat is veelal jaren later dan gepland.

Het Australische Goodman pikt dat niet. Het stelt dat het op basis van de afspraken met Tennet al investeringen heeft gedaan. Goodman heeft al een half miljoen uitgegeven voor de vergunningsprocedure.

De ontwikkelaar wil nu dat Tennet volgens afspraak een aansluiting van 70 megawatt levert, goed voor 70.000 huishoudens. Dat is bijna 5 procent van het vermogen dat het toch al overvraagde onderstation kan leveren. Goodman wil bij de opening van het datacenter eind 2029 gegarandeerd stroom hebben.

Gevolgen voor investeringsklimaat

Het overvolle stroomnet in de regio raakt niet alleen bedrijven. Voor twee nieuwe schoolgebouwen in de gemeente Haarlemmermeer was ook geen plek op het stroomnet. Zij kregen een gasaansluiting. Ook is het ongewis of de nieuwbouw van het gemeentehuis een aansluiting kan krijgen en in hoeverre inwoners kunnen verduurzamen.

Reactie Tennet

Tennet wilde niet voor een camera reageren, maar stuurde wel een schriftelijke reactie.

Tennet heeft de afweging gemaakt tussen doorgaan met aansluittrajecten en de netveiligheid. Zouden we deze partijen nu wel aansluiten, dan zou dit leiden tot forse overschrijdingen van de aanwezige transportcapaciteit op het hoogspanningsnet. Die overschrijdingen brengen reële risico's met zich mee. In het uiterste geval kan dat leiden tot stroomuitval, met gevolgen voor de vitale infrastructuur, bedrijven en huishoudens. Zodra er ruimte ontstaat op het net, worden deze klanten aangesloten. Tennet begrijpt dat partijen duidelijkheid willen over hun aansluiting en zo snel mogelijk aangesloten willen worden op het hoogspanningsnet. Daar doen wij ons uiterste best voor.

De opvallende rechtszaak illustreert hoe hoog de nood is. "Het loopt Tennet volledig over de schoenen", zegt energie-expert Remco de Boer. Hij vraagt zich af of de netbeheerder er nog wel in slaagt om goede prognoses te maken van de ruimte die er nog is op het net.

Hij vreest dat de zaak gevolgen kan hebben voor het investeringsklimaat. Het is voor bedrijven lastig plannen te maken en investeringen te doen als een stroomaansluiting intussen onzeker blijft: "Zou Tennet in het gelijk worden gesteld, dan heb je als bedrijf vanaf nu geen enkele zekerheid meer. Nul."

Steeds meer rechtszaken

Van oudsher waren er vrijwel geen rechtszaken om een aansluiting te krijgen op het stroomnet. "Maar de afgelopen drie, vier jaar heeft dat een enorme vlucht genomen", zegt Floris Pels Rijcken, advocaat bij Poelmann van den Broek.

Ruimte op het stroomnet was altijd vanzelfsprekend, maar de overheid stimuleert al jaren dat bedrijven en burgers elektrificeren. Bedrijven willen nu uitbreiden of verduurzamen en er wordt gewerkt aan nieuwe woonwijken.

Aansluiting op hoogspanningsnet

Tot dusver werden rechtszaken om een stroomaansluiting vooral gevoerd tegen regionale netbeheerders en niet tegen de landelijke beheerder Tennet. "Het gaat niet zo vaak om een aansluiting op het hoogspanningsnet", zegt Pels Rijcken. Daardoor staat er meer op het spel. Het gaat om zwaardere verbindingen en waarschijnlijk grotere investeringen.

Vakgenoten schetsen eenzelfde beeld. "Het aantal rechtszaken tegen netbeheerders neemt merkbaar toe", zegt Jelle Cosijnse, advocaat bij Nysingh. "In zoverre is dit geen uitzonderlijke zaak, maar het is wel uitzonderlijk dat dit zo'n groot project is."

Woensdag doet de kortgedingrechter in Arnhem uitspraak. De juristen zijn terughoudend met het inschatten van wie er gaat winnen, omdat niet alle relevante documenten openbaar zijn. Duidelijk is dat Tennet diverse toezeggingen heeft gedaan, maar in eerdere rechtszaken bleek vaak dat netbeheerders juridisch sterk staan. Cosijnse: "Doorgaans trekt de netbeheerder in dit soort zaken aan het langste eind."